Κυριακή, 11 Ιουνίου 2017


ΠΙΤΣΟΣ, η ιστορία μιας απεργίας




Συγγραφέας: της Σύνταξης
Οι εργάτες του Πίτσου νικήθηκαν; Από πρώτη άποψη, ναι. Τε­λικά, μετά από 6 μήνες του σκληρότερου απεργιακού αγώνα πού έχει δοθεί μετά τη μεταπολίτευση, (η ΖΗΜΕΝΣ, ο ΣΒΒ και η κυ­βέρνηση κέρδισαν το παιγνίδι. Το εργοστασιακό σωματείο του Πίτσου, μετά από 5 χρόνια, ηττήθηκε κι αυτό ακολουθώντας άλλα εργοστασιακά σωματεία που γνώρισαν τα τελευταία χρόνια  παρόμοια τύχη.
Σίγουρα αυτή η ήττα είναι σημαντική για όλο το εργατικό κίνημα. Ήταν ένα χτύπημα για όλους τούς εργάτες, για όλους μας.
Όμως σε αντίθεση ίσως με πολλές άλλες απεργίες, αυτή η ήττα δεν υπήρξε ποτέ ήττα των εργατών του Πίτσου, ίσως δεν ήταν καν μια ήττα. Ήταν το ξεπέρασμα της ίδιας της δομής του εργατικού κινήματος, της ίδιας της πραγματικότητας και της σύνθεσης του μεταπολιτευτικού εργατικού κινήματος.
Τι εννοούμε μ’ αυτό. Κατ’ αρχήν, κι αυτό ήταν φανερό σ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα, οι εργάτες του Πίτσου δε λύγισαν με  βάση το συσχετισμό πάλης ανάμεσα σ’ αυτούς και τ’ αφεντικά τους. Αντίθετα, (σχεδόν μέχρι το τέλος συνέχισαν να είναι σχεδόν αήττητοι. Η ήττα τους βρίσκεται αλλού. Στο συνολικό συσχε­τισμό των δυνάμεων.
Δηλαδή, ενώ από την πλευρά τους τ’ αφεντικά αντιμετώπισαν τον Πίτσο σα βασικό πεδίο αντιπαράθεσης με το ΣΥΝΟΛΟ της ερ­γατικής τάξης, και η ταχτική τους ήταν αντίστοιχη, από την πλευρά του εργατικού κινήματος δεν έγινε κάτι τέτοιο. Το εργατικό κίνημα δε μπόρεσε νά αντιμετωπίσει ανάλογα την επίθε­ση των αφεντικών πού εκδηλώθηκε στον Πίτσο.
Αυτό σημαίνει πώς το εργατικό κίνημα έχει μια δομή πού δεν ανταποκρίνεται πια στην αναγκαιότητα της πάλης. Εξακολουθεί να κυριαρχείται από μια διπλή κατάσταση αδυναμίας. Από την μια πλευρά από εργοστασιακά σωματεία αδύναμα, κουρασμένα και διασπασμένα, που φυτοζωούν σε μερικά εργοστάσια, κι από την άλλη, σε ένα γενικότερο επίπεδο, από την αθλιότητα των διά­φορων ΣΑΔΕΟ και παρατάξεων που είναι ικανές μόνο για κάποια τελετουργική «κινητοποίηση» και όχι για σκληρό αγώνα.
Έτσι οι εργάτες του Πίτσου έμειναν μονάχοι τους να τα βγάλουν πέρα μ’ όλα τα αφεντικά και τούς μηχανισμούς τους. Ο α­γώνας ήταν άνισος. Και όμως έδωσε τόσα πράγματα. Και πάνω απ’ όλα αποκάλυψε πια για τα καλά, ακόμα και σ’ όποιον ήταν τυ­φλός, πως τα πράγματα δε μπορούν να συνεχιστούν έτσι.
Δεν είναι δυνατό, όταν οι εργάτες του Πίτσου φτάνουν να καταλαμβάνουν τα γραφεία των διευθυντών, όταν κυνηγάνε τους λακέδες του κεφάλαιου, όταν αψηφούν τους νόμους των αφεντικών, νά έχουν ένα σωματείο-ηγεσία που υπνοβατεί διαρκώς, που φρενάρει διαρκώς, που το (μόνο που έκανε για έξη μήνες ήταν να έχει μια ταχτική που οδηγούσε στο σπάσιμο της απεργίας.
Δεν είναι δυνατό, όταν δίνεται ένας πρωτοπόρος και αποφασιστικός αγώνας, τα διάφορα «ενωτικά όργανα» της εργατικής τάξης να κάνουν συγκεντρώσεις στο Ακροπόλ και να μην υπάρχει κανένα επίπεδο ενότητας της εργατικής τάξης γύρω από έναν α­ποφασιστικό αγώνα.
Δεν είναι δυνατό, όταν στους εργάτες του Πίτσου αναπτύχθηκε μια ταξικότητα, μια αντίληψη του ταξικού ανταγωνισμού με το κεφάλαιο που δεν έχει καταχτηθεί σε κανένα εργοστάσιο, να έχουμε να κάνουμε με ένα κυρίαρχο κλίμα ανταλλαγής φιλοφρονήσεων, παρουσίας του Καρακίτσου και του οποιουδήποτε εργατοπατέρα, και με κενά εθνικά κακαρίσματα των διάφορων Ανδρέηδων.
Οι εργάτες του Πίτσου, πολύ μπροστά από το βάλτο της υπόλοιπης πραγματικότητας του «εργατικού κινήματος», βρέθηκαν μόνοι να δίνουν μια μάχη πρωτοπορίας.
Βγαίνοντας μέσα από το παλιό, προϊδέασαν το καινούργιο: την αντίσταση στη βία των αφεντικών, το ξεπέρασμα στην πράξη της διοίκησης του σωματείου, το προχώρημα της αντίληψης της πάλης με το κεφάλαιο που εκφράστηκε με το «στα παλιά μας τα παπούτσια κι αν κλείσει το εργοστάσιο», και ένα σύνολο από άλλες καταχτήσεις. Οι εργάτες του Πίτσου υψώθηκαν στις αναγ­καιότητες της πάλης ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ, γι’ αυτό και νικήθηκαν, γιατί το εργατικό κίνημα έχει μείνει σ’ ένα χτες. Κι όταν αυτό το χτες ήταν κάτι το πραγματικό, δηλαδή όταν συνέβαινε πράγματι χτες, ήταν κάτι το ζωντανό και καινούργιο. Σήμερα είναι ένα υπόλειμμα.
Είναι πια φανερό πως το παλιό εργοστασιακό σωματείο, με τη δομή που είχε, δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σημερινής πάλης! Κι ας φωνάξουν με αγανάχτηση οι μεγάλοι υπερασπιστές των εργοστασιακών σωματείων, που ήταν ενάντια τους όταν το 1974-75 παλεύαμε και μεις για να χτιστούν. Ε, σήμερα λοιπόν το λέμε καθαρά, το εργοστασιακό σωματείο δεν αρκεί, είναι ένα  υπόλειμμα. Κι αυτό φάνηκε ξεκάθαρα στον Πίτσο. Σ ένα εργο­στάσιο όπου δινόταν ένας αγώνας πολύ πιο ανεβασμένος, οι ερ­γάτες αυθόρμητα ξεπέρασαν το σωματείο, τόσο σαν ηγεσία όσο και σα μορφή. Δρούσαν πολύ περισσότερο ΑΥΤΟΝΟΜΑ. Και ότι καινούργιο έγινε πραγματοποιήθηκε ακριβώς μέσα από την ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΔΡΑΣΗ. Το Σωματείο, εκφράζοντας πια το μέσο όρο της «ειρηνικής περιόδου», ενώ ξεκίνησε σαν η πρώτη (μορφή οργάνωσης) μετά τη μεταπολίτευση και οικοδομήθηκε μέσα από αγώνα, δεν ανταποκρίνεται πια στις ανάγκες ενός σκληρού ταξικού αγώνα.
Είναι φανερό πως, με τις μορφές που έχει πάρει σήμερα, που είναι περισσότερο διοίκηση, στο επίπεδο των αποφάσεων και της λειτουργίας, παρά εργατικό σύνολο, δε μπορεί να τα βγάλει πέρα. Είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν νέες συνθήκες που μονάχα μια εργατική πρωτοπορία μπορεί ν’ αρχίσει να τις διαμορφώνει, συνθήκες μεγαλύτερου και ουσιαστικότερου ρόλου των εργατών στις (διαδικασίες, συνθήκες μιας άμεσης δημοκρατίας από τη μια και αγώνα πιο σκληρού από την άλλη. Και κάτι τέτοιο δε μπορεί να γίνει σήμερα από τα εργοστασιακά σωματεία όπως έχουν καταντήσει.
Μα θα πει κανείς, αυτό σημαίνει πώς είμαστε πια ενάντιοι στα εργοστασιακά σωματεία; Όχι βέβαια. Όμως είμαστε πια ε­νάντιοι σ’ εκείνη την αντίληψη που αρκείται στα εργοστασιακά σωματεία. Σήμερα, για νά προχωρήσει ένας οποιοσδήποτε αγώνας, χρειαζόμαστε κάτι πέρα από τα σωματεία αυτά όπως διαμορφώθη­καν. Κι αυτό ισχύει και σ’ ένα άλλο επίπεδο. Το επίπεδο της ενότητας ανάμεσα στα εργοστάσια και τους αγώνες. Σήμερα, τα εργοστασιακά σωματεία αποδείχτηκαν ανίκανα νά καλύψουν αυτές τις ανάγκες. Και αν δε θέλουμε να μείνουμε στα διάφορα ΣΑΔΕΟ θα πρέπει νά παλέψουμε για να οικοδομηθούν νέες μορφές ενό­τητας και αλληλεγγύης.
Μ’ αυτή την έννοια λοιπόν μιλάμε για μια ιστορική «ήττα». Με μια διπλή έννοια. Από τη μια το οριστικό πια τέλος και κύκνειο άσμα μιας παλιάς φάσης του εργατικού κινήματος, και από την άλλη, μέσα από έναν προχωρημένο αγώνα, το προϊδέασμα του καινούργιου. Γιατί ο αγώνας του Πίτσου έτεινε νά σπάσει την παλιά μορφή των αγώνων και να περάσει σε μια νέα. Έτσι έδειξε τις νέες κατευθύνσεις του αύριο:
α) Σκληρός αγώνας μέσα στο εργοστάσιο. Εκεί δηλαδή που υπάρχει το μάξιμουμ της δύναμης των εργατών ενάντια στο συγκεκριμένο αφεντικό, και όχι τυπική απεργία. Από κει μέχρι την κατάληψη, το βήμα δεν ήταν μεγάλο. Όμως οι γενικές συνθήκες, το συγκεκριμένο σωματείο και διοίκηση, δεν επέτρεψαν να γίνει, μια και έτσι θα πέρναγε το ίδιο σε μία λογική άρνησης της νομιμότητας της ιδιοκτησίας.
β) Μεταφορά της σύγκρουσης ενάντια στους συγκεκριμένους φορείς και όργανα του κεφάλαιου, διευθυντές, «μηχανικούς», απεργοσπάστες, σύγκρουση που πήρε επιθετικό και αδιάλλακτο χαρακτήρα.
γ) Άρνηση του φτωχοπροδρομισμού της ιδεολογίας «εμείς οι φτωχοί εργάτες», και κατάχτηση μιας άλλης συνείδησης, επιθετικής, αγωνιστικής, «κλειστό το Νταχάου», «αντίσταση στη βία των αφεντικών». Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη κατά­χτηση που αποκαλύπτει τη νέα ιδεολογική και πολιτική σύνθεση του προλεταριάτου ή τουλάχιστον ενός τμήματος του.
δ) Ξεπέρασμα, σε πολλές φάσεις του αγώνα, του σωματείου σα διοίκησης, και οργάνωση εμβρύων μιας αυτόνομης πάλης.
ε) Ξεπέρασμα ενός αγώνα για «αιτήματα» και μεταβολή του σ’ έναν αγώνα για εξουσία, για την εξουσία των εργατών πάνω στα αφεντικά, πάνω στο ρυθμό και τους νόμους της καπιταλιστικής συσσώρευσης.
στ) Παρά την ήττα, θεμελίωση ενός άλλου παραδείγματος αγώνα. ο Πίτσος αποτέλεσε τελικά, παρά την ήττα, ένα φραγμό στα αφεντικά, στην επίθεση τους ενάντια στην εργατική τάξη. Όταν τα αφεντικά, για να τσακίσουν ένα σωματείο, τους εργάτες, εί­ναι υποχρεωμένοι να χάνουν 500 εκατομμύρια, να γκρεμίζεται η ιεραρχία στο εργοστάσιο, να πασχίζουν 6 μήνες μ’ όλες τους τις δυνάμεις ενωμένες για να τους λυγίσουν, αυτό σημαίνει ότι βρήκαν μπροστά τους μια εργατική τάξη ΔΥΝΑΤΗ κι όχι αδύναμη. Ση­μαίνει πως το κόστος της επίθεσης ενάντια στους εργάτες εί­ναι μεγάλο. Άρα τ’ αφεντικά, κι αυτό είναι ένα μάθημα (που πήραν στον Πίτσο, καταλαβαίνουν ότι υπάρχουν όρια στην επίθεση που μπορούν να κάνουν στους εργάτες. Κ αύτή την έννοια, ο αγώνας των εργατών του Πίτσου είχε και στοιχεία ΝΙΚΗΣ για τους εργάτες, παρόλη την άμεση ήττα.
ζ) Τελικά, ο αγώνας του Πίτσου άνοιξε το δρόμο, που αργά ή γρήγορα θα πιαστεί και από την υπόλοιπη εργατική τάξη, για ένα νέο επίπεδο των εργατικών αγώνων, ένα νέο επίπεδο οργά­νωσης και πάλης των βιομηχανικών εργατών. Και το γεγονός ότι με την «ήττα» του ήρθε νά επισφραγίσει το τέλος μιας εποχής ίσως βοηθήσει τουλάχιστον νά ξεπεράσουμε πιο εύκολα μία κατάσταση πού έχει κιόλας πεθάνει και να ετοιμαστούμε, να παλέψουμε για να έρθει μια νέα, που σε μεγάλο βαθμό θα στηρί­ζεται στο δίδαγμα του Πίτσου, σαν κύκνειο άσμα του παλιού, που έδειξε τις δυνατότητες αλλά και τα όρια του παλιού εργοστασιακού σωματείου, αλλά και σαν πρώτη εμφάνιση με τόσο ολοκληρωμένο τρόπο του μέλλοντος.

ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ
Δυόμιση μήνες μετά το αρχίνισμα του αγώνα στον Πίτσο, στις 2 Ιούλη, η πάλη περνάει σε μια νέα φάση. Η εταιρία σταματάει το λόκ-αουτ και κα­λεί τους εργάτες να ξαναρχί­σουν τη δουλειά, χωρίς όμως να υποχωρεί καθόλου στα αρχικά αιτήματα, δηλαδή την επαναπρόσληψη των φαντάρων. Έτσι, μετά από μια μέρα οι εργάτες αρχί­ζουν 3ωρες στάσεις και μείωση παραγωγής.
Τώρα πια τα πράγματα οδηγούν σε νέα κλιμάκωση. Αρχί­ζει η ουσιαστική φάση του αγώνα.
Μετά από χρόνια, η ΖΗΜΕΝΣ προχωράει πια σε απολύσεις στα ίσα.
Την πρώτη μέρα των στάσεων 3 ‘Ιούλη, στέλνουν τις πρώτες απολύσεις. Φυσικά, ανάμεσα στους πρώτους απολυμένους εί­ναι και οι «εξτρεμιστές».
Όμως την επόμενη μέρα, οι 5 απολυμένοι κάνουν κάτι πού έχει πολύ καιρό να γίνει σ’ εργοστάσιο. Μπαίνουν μέσα, παρά την παρουσία της αστυνομίας. Την επόμενη μέρα όμως οι απολυμένοι δε ξαναμπαίνουν μέσα, η διοίκηση μας λέει πώς κάτι τέτοιο δε σηκώνει, είναι «εξτρεμιστικό». Όμως νέα αντίθεση ξεπηδάει. Στην πόρτα εμποδίζουν δυο εργάτες ακόμα να μπουν μέσα στο εργοστάσιο, χωρίς να τούς έχει έρθει απόλυση.
Όμως και πάλι αυτή η απόπειρα δε μένει έτσι. Ο ένας από τούς δυο, την ώρα της στάσης, πηδάει από τα κάγκελα μέσα στο εργοστάσιο.  Οι μπάτσοι που βρίσκονται μέσα στο εργοστάσιο παρεμβαίνουν και μετά από αψιμαχία τον πιάνουν. Τον πηγαίνουν στο τμήμα αλλά μετά από κάποια ώρα υποχρεώνονται να τον αφήσουν ελεύθερον
Μέσα στο εργοστάσιο βγαίνει ελάχιστη παραγωγή. Ούτε το ένα πέμπτο της κανονικής. Δεν πρόκειται για στάσεις τυπικές τρίωρες και μετά δουλειά. Την επόμενη μέρα, 5 ‘Ιούλη, απολύεται όλη η Διοίκηση του Σω­ματείου.
Έτσι αρχίζει μια διαδικα­σία αγώνα που οι όροι του εί­ναι καθαροί. Νίκη του ενός ή του άλλου. Συμβιβασμός δε χω­ράει .

Ένας αξεπέραστος ανταγωνισμός
Εκεί που έχουν φτάσει τα πράγματα στο (εργοστάσιο, που ο έλεγχος των αφεντικών πάνω στους εργάτες έχει φτάσει (στο κατώτερο σημείο του, που η εργατική «εξουσία» πάνω στους όρους δουλειάς, τούς ρυθμούς, το δικαίωμα απόλυσης, έχει φτάσει στο ανώτερο σημείο της, δεν υπάρχει άλλη λύση για τα αφεντικά από τη μάχη μέχρι τέλους. Δε χωράει συμβιβασμός.
Αυτή είναι και αίσθηση των εργατών. Γ’ αυτό και οι ενέργειές μας, η μια μετά την άλλη, οδηγούν σε παραπέρα όξυνση την αντιπαράθεση.
Ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο πρωταγωνιστές της σύγκρουσης υπάρχουν όμως κι εκείνοι που πιστεύουν στις δυνατότητες συμβιβασμού. Η διοίκηση του Σωματείου πιστεύει ακόμα ότι χωράει συμβιβασμός και μέχρι το τέλος θα σέρνεται πίσω από τα γεγονότα προσπαθώντας να τα μετριάσει, φρενάροντας και ακολουθώντας, μερικές φορές, τους εργάτες, βλέποντας όμως πάντα την αντίσταση των εργατών σαν ένα απλό «μέσο πίεσης». Είχαν μείνει πίσω. Είχαν μείνει σ’ εκείνη την περίοδο που οι συμβιβασμοί ήταν ακόμα δυνατοί και πιθανοί. Είχαν μείνει σ’ εκείνη την εποχή που ήταν ακόμα δυνατό τα πράγματα να κανονίζονται με συνομιλία και συλλογικές συμβάσεις. Αυτή η στάση της διοίκησης αποτέλεσε και το μεγάλο πρόβλημα της απεργίας που οδήγησε τελικά στην «αναστολή», δηλαδή σπάσιμο της απεργίας στις 7 Σεπτέμβρη.
Μέχρι τότε όμως υπήρχαν α­κόμα πολλά να γίνουν. Ο ασυμφιλίωτος ανταγωνισμός ανάμεσα σε εργάτες και αφεντικά πρόκειται να ξεδιπλωθεί για 3 ολόκληρους μήνες.

 «Κλειστό το Νταχάου»
Οι απολύσεις αυξάνονται συνεχώς, όμως μέσα στο εργοστά­σιο η παραγωγή γίνεται όλο και πιο ανύπαρκτη. Κάθε νέα απόλυση γεννάει όλο και μεγαλύ­τερη αποφασιστικότητα στους εργάτες. Οι απολυμένοι, που μέσα στον Ιούλη φτάνουν και ξεπερνάνε τους 100, έχουν ολόκληρη τη συμπαράσταση των συντρόφων μας που δουλεύουν μέ­σα. Κάθε Παρασκευή μαζεύονται από τους μέσα χρήματα για τους έξω. Οι απολυμένοι δεν είναι κομμένοι από τους μέσα. Τόσο στη διάρκεια των στάσεων, που τους χωρίζουν μόνο τα κάγκελα όσο και στη διάρκεια της «δουλειάς», που βγαίνουν, πληροφορούν τους έξω τους φέρνουν καφέ, κλπ. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Φτιάχνεται ένα κλίμα όπου μέσα και έξω νοιώθουν το ίδιο και μάλιστα πολλοί λένε, μακάρι να μας απολύσει κι εμάς ώστε να βρεθούμε έξω. Γι αυτό και οι προσπάθειες των αφεντικών στρέφονται στο σπά­σιμο αυτής της ενότητας, στο διώξιμο των έξω. Από τη μια η αστυνομία προσπαθεί να διώχνει τους απολυμένους από τον χώρο του εργοστάσιου από την άλλη η ΖΗΜΕΝΣ κάνει ότι μπορεί για να σπάσει την φυσική ενότητά μας με τους μέσα. Αρ­χίζει να φτιάχνει το Νταχάου. Στην αρχή βάζει λαμαρίνες στα κάγκελα και συρματοπλέγματα από πάνω. Φυσικά όλα αυτά δεν εμποδίζουν τίποτα γιατί ανε­βαίνουμε πάνω στο πεζούλι. Αρ­γότερα θα βάλει και πλάγιες λαμαρίνες για να μη μπορούμε ν’ ανέβουμε καθόλου. Τότε παίρνουμε από το Δήμο της Νίκαιας μια εξέδρα, την τοποθετούμε κι ανεβαίνουμε επάνω. Τη στήνουμε και τη λύνουμε κάθε μέρα. Και κάθε φορά που η αστυνομία επιχείρησε να μας εμποδίσει, η εξέδρα τελικά στήθηκε χάρη στην αντίστασή μας.
Εκείνη την περίοδο γίνε­ται και ένα «κατέβασμα» των εργατών στο κέντρο, με συγκέντρωση μπροστά από το υπουρ­γείο Εργασίας, με την μορφή πίεσης για τις συνομιλίες που έγιναν στις 14 Ιούλη με τον Λάσκαρη.
Στη συνέχεια κλείνεται ραντεβού της Διοίκησης με την εταιρία, με «μεσολαβητή» τον Λάσκαρη. Γύρω απ’ όλες αυτές τις διαβουλεύσεις σπέρνονται διάφορες φήμες και σκορπίζον­ται αυταπάτες για δήθεν δυνα­τότητες του περιβόητου συμβι­βασμού. Γίνεται μάλιστα και ιδεολογική προετοιμασία στον κόσμο για την πιθανότητα να απολυθούν έστω ορισμένοι από τους «εξτρεμιστές». Όμως για άλλη μια φορά αποδείχνεται πόσο έξω από την πραγματικότητα μιας αντιπαράθεσης βρισκόταν μια ρεφορμιστική γραμμή. Η δήλωση των υπεύθυνων της εται­ρίας ήταν ξεκάθαρη: «Προτιμούμε να κλείσουμε το εργοστά­σιο». Και τότε φάνηκε πώς τέ­τοιες απειλές δεν πιάνανε πια στους εργάτες του Πίτσου.
Με τον ίδιο τρόπο που δεν τους ενδιέφερε να απολυθούν, με τον ίδιο τρόπο δεν είδανε την απειλή των αφεντικών σαν φόβητρο αλλά αντίθετα σαν απόδειξη της δύναμής του. Και το σύνθημά τους ήταν άμεσο: «Κλείστο, κλείστο το Νταχάου». Οι εργάτες του Πίτσου είχαν πια αλλάξει το στόχο τους. Τώ­ρα πια λέγαμε: Ή θα μας πάρει μέσα όλους τους απολυμένους ή ας το κλείσει.
Οι μόνοι που πανικοβληθήκανε απ’ αυτή την απειλή ήταν και πάλι η διοίκηση, οι ΕΣΑΚτζήδες όπως και όλες οι πολιτι­κές δυνάμεις που βρίσκονταν πίσω τους, ΠΑΣΟΚ, ΚΚεξ, εφημε­ρίδες. Γι’ αυτούς το πρόβλημα ήταν πως τ’ αφεντικά, οι «πο­λυεθνικές», θέλουν να κλεί­σουν το εργοστάσιο ενώ οι «καλοί εργάτες» δε θέλουν κάτι τέτοιο. Έτσι κοντράριζαν όσο μπορούσαν το σύνθημα «Κλειστό το Νταχάου» που έδειχνε μια τεράστια ριζοσπαστικοποίηση και ανέβασμα της εργατικής συνείδησης. Οι εργάτες δε φοβόντουσαν αυτό το κλείσιμο, αντί­θετα περηφανεύονταν γι’ αυτό. Περηφανεύονταν γιατί θα υποχρέωναν το αφεντικό να κλεί­σει. Η «απειλή» λοιπόν ανέ­βασε τους εργάτες και βύθισε λίγο ακόμα τις «ηγεσίες».
Χίλιοι εργάτες απόρριπταν τη λογική του «φτωχού εργάτη» και έβλεπαν σα νίκη τους το κλείσιμο. Έκφραζαν έτσι, έστω κι αν δε το συνειδητοποιούσαν απόλυτα, μια καινούργια θέση για τα εργατικό μας κίνημα. Οι εργάτες δεν έχουν ανάγκη τ’ α­φεντικό, αυτός μας έχει ανάγκη. Η διοίκηση, όπως είχε κάνει και σε άλλες περιπτώσεις (για παράδειγμα έκανε ότι μπορούσε να μη γράφονται συνθή­ματα μέσα στο εργοστάσιο, να μη γιουχάρονται οι διευθυντές και οι απεργοσπάστες, κλπ. προσπάθησε να εμποδίσει κι αυτό. Δε χώραγε βλέπεις στο «συμβι­βασμό» της.

Η οργάνωση της συμπαράστασης
Όμως, αν τα πράγματα μέσα στο εργοστάσιο έχουν μια δυ­ναμική, «έξω» δεν πάνε καθό­λου καλά. Με την έννοια ότι δεν οργανώνεται ούτε προωθεί­ται καθόλου μια δουλειά αλληλεγγύης προς τα έξω. Και εκεί βρισκόταν το αδύνατο σημείο της απεργίας. Ενώ μέσα, και μάλιστα στο βαθμό που το Δ.Σ. βρισκόταν έξω, τα πράγματα μπορούσαν να στηριχτούν στη δύ­ναμη των εργατών, έξω η κι­νητοποίηση προς τα έξω, περνούσε σε μεγάλο βαθμό από τα χέ­ρια της διοίκησης. Και εκεί, που επρόκειτο για ένα αποφασιστικό σημείο για την απεργία, η διοίκηση έκανε ακόμα λιγότερα από οποιαδήποτε άλλη φορά. Αρκούνταν μονάχα στους βουλευτές και τους δημάρχους που έρχονταν σχεδόν καθημερινά. Ενώ ήταν φανερό ότι για τ’ αφεντικά εκείνο που μπορούσε να σπάσει την απεργία δεν ήταν η εσωτερική δυναμική, που είχε αποδειχτεί ανεξάντλητη από την πλευρά των εργατών, αλλά η εξωτερική απομόνωση. Δηλαδή, παρόλο πού γινόταν κάθε προσπάθεια να μπλοκάρονται τα πράγματα και σε σχέση με το μέσα, ωστόσο εκεί υπήρχε μια μεγαλύτερη δύναμη και ε­ξουσία των εργατών, πράγμα που έκανε αδύνατο, για ένα μεγάλο χρονική διάστημα, το σπάσιμο ή την υποχώρηση. Έτσι, η έκβαση εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από το τι γινόταν έξω.
Σε σχέση μ’ αυτό το ΕΞΩ, ήταν δοσμένο πως τ’ αφεντικά έ­βλεπαν σα ΣΥΝΟΛΟ την υπόθεση του Πίτσου, σαν το αποφασιστικό χτύπημα στα εργοστασιακά σωματεία, και φυσικά και η κυβέρνηση μαζί τους. Άρα, από τη μια έχουμε σα δεδομένο ότι οι εργάτες του Πίτσου αντιμετώπιζαν ολόκληρο το καθεστώς. Τι αντιπαραθέτομε εμείς σ’ αυτό το μέτωπο; Ελάχιστα πράγ­ματα. Κι αυτό όχι μόνο γιατί το εργατικό κίνημα βρίσκεται σε άσχημη κατάσταση, όχι μόνο γιατί το ΚΚεξ δεν έκανε τίπο­τα για μια απεργία επειδή δεν ήταν δική του, όχι μόνο γιατί το ΠΑΣΟΚ αρκέστηκε σε πλατω­νικές δηλώσεις, αλλά και για­τί δεν έγινε σχεδόν τίποτε που να προκαλέσει μια πλατύτερη συμπαράσταση στην απεργία.
Και σ’ αυτό το θέμα ιδιαί­τερος ήταν ο ρόλος της διοί­κησης. Γιατί απ’ αυτήν περνούσε υποχρεωτικά η πρωτοβουλία για μια δραστηριότητα προς τα ΕΞΩ. Έτσι, ενώ αποφασιστικό όπλο για να προχωρήσει ή απεργία ήταν να μεταβληθεί σε υπόθεση πλατύτερων μαζών και να υπάρξει αντιπαράθεση με την κυβέρνηση, δεν έγινε σχεδόν τίποτα. Για ολόκληρους μήνες δεν έβγαινε ούτε καν μια προκήρυξη ή μια αφίσσα από το σωματείο.
Και φυσικά, η έλλειψη πλα­τύτερης συμπαράστασης έξω δε­νόταν με το μπλοκάρισμα μέσα και αντίστροφα. Όταν δηλαδή σε κάθε σύγκρουση στην απερ­γία η στάση της διοίκησης ή­ταν να μπλοκάρει και να περιορίζει τη σύγκρουση, ήταν φυ­σικό νά μη δημιουργείται και κανένα πλατύτερο κίνημα συμ­παράστασης. Όσο η διοίκηση προσπαθούσε να κρατήσει μια πρωτοπόρα σύγκρουση στα πλαί­σια μιας ρουτινιάρικης απερ­γίας, τόσο λιγότερο «κινδύνευε» να βρεθεί μπρος σ’ ένα κί­νημα συμπαράστασης που θα την ξεπέρναγε ακόμα περισσότερο.
Κι αυτό φάνηκε πολλές φο­ρές. Και ιδιαίτερα μετά το ξύλο στους διευθυντές, που άρ­χισαν να έρχονται μερικοί άν­θρωποι για συμπαράσταση, πέρα από βουλευτές και δημοσιογρά­φους, πράγμα που δεν άρεσε καθόλου σε διοίκηση και ΕΣΑΚ, κι αυτός ήταν ένας ακόμα λό­γος για να μπλοκάρουν τα πράγματα μέσα.
Και φυσικά ισχύει και το αντίστροφο. Μια ενίσχυση της συμπαράστασης θα σήμαινε ενί­σχυση της σύγκρουσης. Γι’ αυτό και η διοίκηση έκανε συνειδη­τά, από ένα σημείο και μετά ότι μπορούσε για να γίνουν όσο το δυνατό λιγότερα προς τα έξω. Έτσι, ενώ τ’ αφεντικά χρη­σιμοποιούσαν συνειδητά το ε­νιαίο τους μέτωπο, από την άλλη καταστρεφόταν συνειδητά  η δυνατότητα ενός μετώπου γύρω από τους εργάτες.
Κι αυτή η στάση δεν ήταν τυχαία. Απέναντι σ’ οποιαδήποτε κινητοποίηση προς τα έξω, η διοίκηση έδειχνε φόβο γιατί δεν ήθελε νά οδηγήσει σε «σύγκρούση» ή «επεισόδια». Αυτή ακριβώς η αντίληψη αποκαλύ­πτει κι όλη της τη γραμμή. Ελ­πίζοντας πως με πιέσεις θα πετύχαινε μέσα ένα ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟ δεν ήθελε να «εξωθήσει» την κατάσταση σε ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ, κι έτσι χαντάκωσε τις δυνατότητες να μεταβληθεί η απεργία του Πί­τσου σε πόλο συσπείρωσης για το εργατικό κίνημα και να αν­τιτάξει έτσι μια άλλη δύναμη απέναντι στην ενιαία δύναμη των αφεντικών.
«Βία στη βία των αφεντικών»
Μια νέα ευκαιρία να φανεί η δυνατότητα «συμβιβασμού» και ταυτόχρονα η ανάπτυξη του ανταγωνισμού των εργατών με το κεφάλαιο δόθηκε με τη δίκη που έγινε στις 30 Ιούλη με θέμα παράνομες απολύσεις.
Και πάλι, γύρω απ’ αυτή τη δίκη, σπέρνονται στον κόσμο οι γνωστές αυταπάτες: «Αν κερδίσουμε το δικαστήριο…» «Όμως στην πράξη τι έγινε στο δικαστήριο; Πέρα από το ότι εμφανίστηκε η σπάνια περίπτω­ση ενός εισαγγελέα που δε θέ­λησε να ταυτιστεί με την ταξική δικαιοσύνη και την κατάγγειλε, για να φτάσει όπως μαθαίνουμε στη Βόρεια Ελλάδα, το κλίμα που δημιούργησαν οι εργάτες στο δικαστήριο κάθε άλλο παρά συμβιβαστικό ήταν. Κυνηγούσαν παντού τους διευ­θυντές και τους απεργοσπάστες «μάρτυρες», τους έρριχναν δίφραγκα σα ζώα σε τσίρκο, τους χτυπούσαν όπου μπορούσαν να τους ξεμοναχιάσουν. Κι αυτά μέσα στο «ιερό» δικαστήριο. Δε φοβόντουσαν ούτε την αστυνο­μία ούτε την «τυφλή» εξουσία. Και πάλι οι εργάτες έβγαιναν έξω από το σενάριο που έβλεπε η διοίκηση του σωματείου.
Εμπρός σ’ αυτούς τους «εξτρεμισμούς» των εργατών, επεμβαί­νουν όλοι οι «συνετοί» για να επιβάλουν την «τάξη». «Έτσι, τις υπόλοιπες μέρες στο δικαστήρια (γίνεται κάθε προσπά­θεια οι εργάτες να πάψουν να βρίσκονται σ’ ένα χώρο όπου έ­χουν την ευκαιρία να κυνηγάνε διευθυντές και απεργοσπάστες, και να μεταφερθούν στο …»δι­καστήριο», δηλαδή να μπουν μέσα στο κλίμα της δίκης και να περιμένουν (πια να βγει κάτι απ’ αυτή. Κ’ αυτό τον τρόπο οι ρεφορμιστές περνούσαν το συμ­βιβασμό τους στους εργάτες.
Και επειδή η δίκη φυσικά χάθηκε (!), για δυο μέρες επικρατεί παγωμάρα στο εργοστάσιο.
«Αντίθετα, διευθυντές, προϊστάμενοι, εργοδηγοί εντείνουν τις πιέσεις. Οι 15 απεργοσπάστες διπλασιάζονται.
Είναι φανερό πως χρειάζε­ται μια απάντηση. Η ίδια η διοίκηση του σωματείου, που τόσο καιρό κρατάει τους εργάτες μέσα για να μην κάνουν  τίποτα, υποχρεώνεται να τους δώσει το «ελεύθερο». Και στις 7 Αυγού­στου γίνεται το επόμενο σημαντικό βήμα: Βία στη βία των  αφεντικών. Αυτό το «προβοκατόρικο» σύνθημα περνάει επιτέ­λους στην πράξη.
Μαζικά, εκατοντάδες εργά­τες γυρίζουν σ’ όλο το εργοστάσιο, κυνηγάνε τους απεργοσπά­στες, τους διευθυντές και εργοδηγούς με κλωτσιές. Το κεν­τρικό σύνθημα της πορείας εί­ναι: «Όπου και να πάτε, το ξύλο θα το φάτε», «Έξω όλοι οι πουλημένοι», καθώς και η «πο­λεμική κραυγή» των εργατών του Πίτσου: «Εε-οοπ», που ενώ από πρώτη άποψη δε λέει τίποτα, όμως έλεγε τόσα πολλά για τους εργάτες ώστε η δεξιά της απεργίας (διοίκηση, ΕΣΑΚτζήδες, υ­πεύθυνοι) έκανε ότι μπορούσε για να μην ακούγεται. Πάνω στους διευθυντές πέφτουν κα­φέδες, σκουπίδια και νερά. Τζάμια τινάζονται. Μπρος σ’ αυτή την πορεία των εργατών, φεύ­γουν πανικόβλητα τα ανθρωπά­ρια, οι λακέδες του αφεντικού.
Οι εργάτες ανεβαίνουν στα γραφεία συνεχίζοντας το κυνη­γητό στους διευθυντές, προϊστάμενους και υπάλληλους που τρέχουν να κλειδωθούν μέσα. Βγαίνουν από τα παράθυρα και με γροθιές υψωμένες χαιρετάνε τους απολυμένους. Το εργοστάσιο, μέσα σ’ ένα παραλήρημα ενθουσιασμού, έχει επιτέλους καταληφθεί στην πράξη. Έστω και για λίγο.
Το μίσος των εργατών ξε­σπάει συγκεκριμένα, όχι ενάν­τια στα αφηρημένα αφεντικά, την «Ανώνυμη Εταιρία, αλλά ενάντια στα όργανα του κεφαλαίου, ενάντια σε διευθυντές, εργοδηγούς, χαφιέδες. Και μ’ αυτούς έγινε η φυσική αντιπαράθεση.
Σ’ αυτόν βοήθησαν πολλά. Κατ’ αρχήν το ότι η πάλη δινότανε μέσα στο εργοστάσιο. Άρα αντιμετώπισε άμεσα τον ιεραρχι­κό μηχανισμό του κεφάλαιου.
Και το κυριότερο, ότι σ’ αυτή την απεργία υπήρχαν ελάχι­στοι απεργοσπάστες, ενάντια στους οποίους εκδηλώνεται συ­νήθως το μίσος των απεργών. Στον Πίτσο, αυτοί οι διάμεσοι ανάμεσα στο κεφάλαιο και τους εργάτες δεν υπήρχαν. Έτσι ο αγώνας μπόρεσε να αποχτήσει έναν πολύ καθαρότερο χαραχτήρα αντιπαράθεσης.
Κι αυτό είναι δεμένο και με τη φύση της κινητοποίησης, που δεν πρόκειται για μισθολογικές αυξήσεις αλλά για πάλη εξουσίας, για την εξουσία των εργατών να παρεμβαίνουν στους νόμους του κεφάλαιου.
Έτσι, (με βάση αυτή την κατάσταση), η σύγκρουση πήγε πιο πέρα. Έγινε σύγκρουση με όλο τον ιεραρχικό μηχανισμό εξουσίας του κεφάλαιου, με όλους εκείνους που μας επιβάλουν συγκεκριμένα τους νόμους των αφεντικών, μας  ελέγχουν, μας επιβάλουν τους ρυθμούς δουλειάς, μας επιβάλουν τη «γνώση» και την  επιστήμη» του κεφάλαιου. Κι αυτό ήταν μια κατάχτηση τεράστιας σημασίας. Από τη μια για πρώτη φορά μετά τη μεταπολίτευση, η εξάσκηση της βίας των εργατών, από την άλλη η όξυνση της αντιπαράθεσης με τον επιστημονικό μηχανισμό καταπίεσης του κεφάλαιου. Αυτό επέτρεψε να γίνει ένα άλμα στην ταξική συνείδηση της μά­ζας των εργατών. Οι εργάτες κατάλαβαν πως «επιστήμονας» θα πει όργανο του κεφάλαιου για το καλύτερο ξεζούμισμά μας. Κι όπως είπαν σ’ ένα μικρό χαφιεδάκο που τον είδαν με τα βι­βλία στο χέρι: «Διαβάζεις, ε, για να μάθεις  πως να εκμεταλ­λεύεσαι καλύτερα τους εργάτες». Οι «μορφωμένοι», που πα­ραδοσιακά τους θαύμαζε ο λαός μας, χάσανε αρκετό από το φωτοστέφανό τους στον Πίτσο, με κλωτσιές.
Αυτό το γεγονός αποτελούσε πράγματι και το αποκορύφωμα της απεργίας. Ο ενθουσιασμός είχε φτάσει στο ψηλότερο ση­μείο του. Έντρομοι οι διευθυντές υποχρεώθηκαν να (δεχτούν το σωματείο μέσα στο εργοστάσιο για να καλμάρουν τα πράγματα. Από κει και πέρα θα κρινόταν πράγματι η τύχη της απεργίας. Και εδώ, για μια ακόμη φορά, φάνηκε η έλλειψη μιας άλλης εργατικής πρωτοπορίας, που θα τραβούσε τα πράγματα στη συνέχειά τους. Όμως αντί γι’ αυτή την εργατική πρωτοπο­ρία το μόνο που υπήρχε ήταν μια διοίκηση που νόμισε πως είχε πετύχει μια νέα πίεση. Και τώρα θάπρεπε να σταματή­σει. Έτσι, αντί για κλιμάκωση διάλεξε τη φθορά. Γιατί ήταν φανερό. Μετά απ’ αυτή τη μέρα, υπήρχαν δυο δυνατότητες  ή να συνεχιστεί η εργατική επίθεση, που θα σήμαινε στην πράξη «κατάληψη», έστω και αν δεν έπαιρνε την τυπική μορφή μιας κατάληψης, αλλά θα σήμαινε τον αποκλεισμό και το κυνήγι των απεργοσπαστών, την ουσιαστική κατοχή των εργατών πάνω στο εργοστάσιο. Αυτό το γεγονός εξάλλου θα πλάταινε από μόνο του και τη λαϊκή συμπαράσταση. Ή θα άρχιζε η φθορά της απεργίας.
Κι αυτή ήταν η γραμμή πού ακολουθήθηκε. Η γραμμή της φθοράς.
Η φθορά

Μετά από λίγες μέρες αναταραχής και μικροδιαδηλώσεων (όπου πέφτει και το σχετικό ξύ­λο), που όμως εμποδίζονται από τη διοίκηση, αρχίζει μια μακρόχρονη περίοδος φθοράς. Μια περίοδος που κράτησε κον­τά ένα μήνα.
Αρχικά απολύονται άλλοι 70 απ’ αυτούς που είχαν συμμε­τάσχει στην «πορεία ενάντια στα γραφεία». Οι απολυμένοι ξεπερνάνε πια τους 200. Μέσα στο εργοστάσιο, στο βαθμό που εμποδίζεται η κλιμάκωση, τ’ αφεντικά παίρνουν σιγά-σιγά το πάνω χέρι. Οι προκλήσεις τους, όπως το να δουλεύουν οι ίδιοι οι προϊστάμενοι την ώρα της στάσης, περνάνε. Οι απεργοσπάστες αυξάνονται σταδιακά και αρχίζουν να δουλεύουν το απόγευμα. Τελικά ένα κομμάτι τής παραγωγής αρχίζει να βγαίνει.
Είναι φανερό πως η εσωτερική δυναμική έχει σχεδόν εξα­φανιστεί, εκτός από αναλαμπές. Και οι μέσα ζητάνε από εμάς τους απ’ έξω να πάρουμε την πρωτοβουλία. Όμως έξω τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα, στο βαθμό που δεν παίρνεται καμιά πρωτοβουλία, και αντίθετα γίνονται συστάσεις στους απολυμένους να πιάσει δουλειά όποιος έχει ανάγκη. Και άλλω­στε, στο βαθμό που σπάει η δυναμική «μέσα» στο εργοστάσιο, η απεργία αρχίζει να «ξεχνιέ­ται» ακόμα και από τις εφημε­ρίδες και γίνεται όλο και πιο δύσκολο  το έξω.
Με την εξέδρα τα πράγματα δυσκολεύουν όλο και περισσότερο.  Από τη μια η αστυνομία προσπαθεί να την κόψει, από την άλλη η διοίκηση κάνει ότι μπορεί για νά μην αποτελεί θέμα αντίθεσης με την αστυνομία και πόλο συσπείρωσης του κό­σμου. Η κατάληξη ήταν ότι τελικά η ίδια η διοίκηση κατάρ­γησε την εξέδρα. Είναι φανερό πως δεν αντέχει άλλο αυτό τον αγώνα και θέλει να βρει τρόπο να τον τελειώσει. Πρόκειται για έναν αγώνα τέτοιας έκτα­σης και κλίμακας που την ξε­περνούσε μερικές χιλιάδες μίλια.
Κι αυτό πια εντείνεται με­τά την περιβόητη συνέλευση των μετόχων της εταιρίας  στις 29 Αυγούστου, που πάλι η δεξιά γραμμή περίμενε πως «κάτι θα έδινε». Ήταν η «τελευταία ευκαιρία». Όταν όμως αποδείχτηκε ότι τίποτα δε μπορούσε να βγει κι από κεί, η δεξιά πήρε πια οριστικά την απόφασή της: η απεργία έπρεπε νά λήξει.
Μπροστά σ’ αύτή την κατάσταση αρχίζουν νά πληθαίνουν ανάμεσα στους εργάτες και κείνοι πού αρχίζουν πια νά βλέ­πουν τη φύση της διοίκησης κι αναζητάνε κάτι άλλο. Αυτό πού υπάρχει από την αρχή, η μόνι­μη παρεμπόδιση του αγώνα, αρ­χίζει να συνειδητοποιείται. Ο­ρισμένοι εργάτες, βλέποντας ότι τα πράγματα πάνε από το κακό στο χειρότερο, δοκιμάζουν νά επέμβουν.
Απεργοσπάστες και ξεπούλημα

Όπως είδαμε, μερικές δε­κάδες εργάτες αρχίζουν να ξεπερνάνε πια τη διοίκηση και τη δεξιά ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ. Βλέπουν την αναγκαιότητα να κάνουν κάτι άλλο. Τα απογεύματα έρχον­ται έξω από το εργοστάσιο και προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τους απεργοσπάστες. Ήδη τους έχουν κυνηγήσει στα αυτοκίνητά τους, από δω κι από κεί. Αυτό γίνεται προσπάθεια να γίνει πιο συστηματικά τα απογεύματα. Συνολικά καμιά πενηντα­ριά εργάτες νοιώθουν την ανάγκη νά δράσουν.
Στις 4 Σεπτέμβρη, το θρά­σος ενός απεργοσπάστη οδηγεί σε ξύλο. Πιάνονται μερικοί εργάτες και ένας απ’ αυτούς βα­σανίζεται από το φασίστα Σκομπλάκη, διοικητή της ασφάλειας του Ρέντη και μέτοχο στη σκευωρία ενάντια στο Σερίφη. Μια εργάτρια πού πηγαίνει κουβέρ­τες στο τμήμα χτυπιέται από τον ίδιο φασίστα.
Την επόμενη μέρα η αστυνομία διώχνει τούς απολυμένους μπροστά από το εργοστάσιο κουβαλώντας κλούβες: και ΜΑΤ που μένουν πια μόνιμα εκεί. Και τότε η διοίκηση αποφασίζει να δώσει τη χαριστική βολή. Ξα­φνικά, χωρίς να πουν τίποτα σε κανένα, στις 7 Σεπτέμβρη κηρύσσουν «αναστολή» της απεργίας για συνομιλίες», μέσα σε συνθήκες αστυνομοκρατίας και τρομοκρατίας μέσα στο ερ­γοστάσιο, δηλαδή για το ουσιαστικό της σπάσιμο.
Η δυσαρέσκεια ανεβαίνει, ακούγεται η λέξη «πουλημένοι» για πρώτη φορά. Μετά από λί­γες μέρες η αναστολή παίρνε­ται πίσω αλλά τώρα πια έχει δοθεί το τελικό χτύπημα.
Και τότε οι ΕΣΑΚτζήδες (που αποτελούσαν μια ασήμαντη μειοψηφία αλλά είχαν ήδη παίξει το ρόλο τους σαν «υπεύθυνοι») κρίνουν πως είναι καιρός να περάσουν στην «επίθεση». Αφού πρώτα κριτικάρουν από τα «αριστερά» τη διοίκηση σε σχέση με την αναστολή, και ενώ πια αρκετοί έχουν μπει μέσα (πε­ρίπου 100 εργάτες), προτείνουν να μη γίνει πια απεργία αλλά «στάσεις», δηλαδή ένας κόσμος πού είναι πια αρκετά αδύναμος να βρεθεί μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες τρομοκρατίας ώστε να σπάσει εντελώς (κι. αυτό όταν όλη την προηγούμενη περίοδο ζητούσαν να σταματήσουν οι στάσεις και να γίνει απεργία, για να κάνουν τους «αριστερούς»). Ο στόχος τους είναι σαφής. Ήδη υπάρχουν δικοί τους απεργοσπάστες μέσα στο εργοστάσιο. Υπολογίζοντας ότι η απεργία και το σωματείο έχουν πια τε­λειώσει, θέλουν να ξαναμπεί μέσα ο κόσμος για να μπορέ­σουν να ξαναστήσουν το κλαδι­κό τους, αφού πια θάχει σπά­σει το εργοστασιακό που «πού­λησε».
Τελικά, σε συνέλευση που παρόλα αυτά συμμετέχουν 500 άτομα και όπου επικρατεί τρομερός ενθουσιασμός, αποφασίζεται απεργία.
Όμως πια με τις μανούβρες των ΠΑΣΟΚτζήδων της διοίκησης από τη μια και των ΕΣΑΚτζήδων από την άλλη, ο στόχος των εργατών, να κλείσει το «Νταχάου», πέτυχε μόνο μερικά (μια και τελικά στο εργοστάσιο βρέθη­καν 350 εργάτες).
Δίκη και τέλος

Και γίνεται η δίκη, του σω­ματείου για παράνομη απεργία. Νέες … ελπίδες. Αν το δικα­στήριο… Κι όμως, πάνω από 250 άτομα έρχονται στη δίκη, μέσα στους διαδρόμους και στο δρόμο «περιποιούνται» όσο μπορούν τους λακέδες των αφεντι­κών, κάνουν και διαδήλωση στο Πειραιά.
Φυσικά το δικαστήριο κατα­δικάζει το σωματείο. Και αρ­χίζει να μπαίνει μέσα στο ερ­γοστάσιο κι άλλος κόσμος, με βάση τη γραμμή να μπούμε μέσα για να μη χαθεί η κατάσταση. Μέσα στο εργοστάσιο βασιλεύει ο πιο μαύρος φασισμός. Το τέ­λος φτάνει πια μετά και από εκλογές που κάνει το σωματείο όπου εκδηλώθηκε σε ασύλληπτο βαθμό η εκλογοθηρική αλητεία των ΕΣΑΚτζήδων με κομπίνες και ψηφοθηρίες πάνω στο νεκρό πια σώμα της απεργίας μας.
Η απεργία σβήνει. Αλλά ε­κατοντάδες εργάτες έχουν φύ­γει πια από το εργοστάσιο και δεν πρόκειται να ξαναπατήσουν. Παρόλες τις πιέσεις και τις «ταχτικές» δε θα ξαναμπούν σ αυτό το εργοστάσιο πού τόχανε κάνει κέντρο του εργατικού κινήματος και που τώρα έχει πα­ραδοθεί στην εκδίκηση των κορακιών του κεφάλαιου.
Σε μια από τις τελευταίες συγκεντρώσεις, στη Θηβών, ένας εργάτης σηκώνεται και μιλάει. Μιλάει για πρώτη φορά. Αλλά εκείνη τη στιγμή μίλαγε η εργατική τάξη. Μιλάει για το ότι ακόμα και οι τρακόσοι που έ­χουν απομείνει μπορούν να κά­νουν πολλά πράγματα. Μιλάει για τις παρατάξεις που είδαν όλοι ότι δεν κάνουν τίποτε. Μιλάει για το νόημα του αγώνα. Αυτού του αγώνα που οι εργά­τες του Πίτσου θα συνεχίσουν αλλού. Γιατί πια, μετά από 6 μήνες αγώνα και ξεπουλήματα, και οι «τρακόσοι» δε θα μπο­ρέσουν στον Πίτσο. Αλλού πια
Μια εργατική πρωτοπορεία στον Πίτσο;
Είναι φανερό απ’ όσα ήδη αναφέραμε, όπως και απ’ όλη την ιστορία των αγώνων του Πίτσου πως έχουμε να κάνουμε μ’ ένα εργοστάσιο που έφτασε σε ένα επίπεδο αγώνων πρωτοείδωτο για οποιοδήποτε ελληνικό εργοστά­σιο μέσα (στα τελευταία χρό­νια. Το ιστορικό των αγώνων του Πίτσου είναι ένα ολόκληρο βιβλίο.
Οπότε μπαίνει αυτόματα το ερώτημα: γιατί στον Πίτσο, ενώ από την αρχή υπήρχαν στο εργοστάσιο αγωνιστές της άκρας αριστεράς που πήραν την πρω­τοβουλία για το Σωματείο, που αποτέλεσαν πάντα μια πρωτοπό­ρο δύναμη σ’ όλους τους αγώνες, που προσπάθησαν να προωθήσουν νέες πραχτικές στο εργοστάσιο, για ποιο λόγο δε δημιουργήθη­κε, δε «βγήκε» μια εργατική πρωτοπορία που θα μπορούσε να πάρει στα χέρια της τον αγώνα;
Μ’ αυτό το ζήτημα πιάνουμε κατ’ αρχήν ένα γενικότερο θέμα που σχετίζεται με όλη την ι­στορία των πέντε χρόνων αγώνα των εργοστασιακών σωματείων. Το ότι δηλαδή, ΠΟΥΘΕΝΑ, σε κα­νένα εργοστάσιο δεν είδαμε να σχηματίζεται μια τέτοια πρωτοπορία με μια κάποια σταθερότητα και συνέχεια. Και εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα απο­φασιστικό πρόβλημα. Με το πρόβλημα του ίδιου του επίπεδου των αγώνων του εργοστάσιου, με τα όρια της συνείδησης που διαμόρφωνε. Και είναι φανερό πως σε μια φάση αγώνων που το κέντρο βρισκόταν ΜΟΝΟ στο ερ­γοστάσιο, που ο χαρακτήρας των αγώνων δεν ξεπέρναγε χοντρικά ορισμένα οικονομικά αιτήματα, που ακόμα δεν είχαν αναπτυχθεί αγώνες ενάντια στην ιεραρχία, για συνθήκες δουλειάς, ατυχήματα, και το σπουδαιότερο που δε μπόρεσαν να υπάρξουν αγώνες που να ΞΕΠΕΡΝΑΝΕ το ατομικό εργοστάσιο, είναι φα­νερό ότι το επίπεδο συνείδη­σης που διαμορφώνονταν δε μπορούσε να ξεπεράσει ορισμένα όρια. Κι αυτά ήταν τα όρια της εργατικής πρωτοπορίας που διαμορφώθηκε τα πρώτα χρόνια στα εργοστάσια: δημιουργία του σωματείου, πάλη ενάντια στις α­πολύσεις, μεροκάματα. Αυτά απαιτούσε η πραγματικότητα, αυτό μπόρεσε να γίνει στα εργοστάσια. Τα όρια αυτής της φά­σης έχουν αρχίσει μόλις να φαίνονται τα τελευταία χρόνια και δεν είναι εύκολο να ξεπερασθούν. Έτσι, σ’ όλους τους τελευταίους αγώνες, που απαιτούσαν μια πρωτοπορία που να ξεπερνάει αυτό το επίπεδο, ήταν χαρακτηριστική η αδυναμία του εργατικού κινήματος να προχωρήσει πιο πέρα.
Και στον Πίτσο; Εδώ η κατάσταση ήταν σχετικά διαφορε­τική. Είχαμε ένα εργοστάσιο που για 5 χρόνια δε λύγισε, ένα εργοστάσιο όπου, μέσα από αλλεπάλληλους αγώνες, δημιούρ­γησε ένα ΑΝΩΤΕΡΟ επίπεδο συ­νείδησης. Ένα επίπεδο συνεί­δησης που έφτασε αυθόρμητα να τείνει να ΞΕΠΕΡΑΣΕΙ το επίπεδο του υπόλοιπου εργατικού κινήματος. Και υπήρχαν μέσα στο εργοστάσιο και μερικά στοιχεία της άκρας αριστεράς που δεν ήταν περιθωριακά. Γιατί λοιπόν εδώ δεν είχαμε τη δη­μιουργία μιας τέτοιας σχετικά μαζικής εργατικής πρωτοπορίας;
Εδώ θα πρέπει να δούμε την ιδιομορφία του Πίτσου. Ο Πίτσος ήταν ένα εργοστάσιο σχετικά μεγάλο, 1.200 εργάτες, κι όχι όπως τα περισσότερα ελλη­νικά εργοστάσια με 200-500 εργάτες. Ταυτόχρονα, μέσα στο εργοστάσιο, με 5 χρόνια αγώνες, είχε καταχτηθεί τόσο ένα σχετικά ψηλό μισθολογικό επίπεδο όσο και αρκετές εγγυήσεις (ενάντια στην απόλυση, πολλά διαλείμματα, πολύ χαμηλώτεροι ρυθμοί δουλειάς). Και όλα αυτά είχαν καταχτηθεί μέ­σα από τη μορφή Σωματείο.
Αυτή η πραγματικότητα έκανε τους εργάτες του Πίτσου να βρίσκονται μέσα στο εργοστάσιο που δε συγκρινόταν με τα υπόλοιπα, απ’ όλες τις απόψεις. Αυτή η αναντιστοιχία με το υ­πόλοιπο εργατικό κίνημα και τις συνθήκες δουλειάς των υ­πόλοιπων εργατών, που τα τε­λευταία 2 χρόνια ήταν εξαιρε­τικά μεγάλη, επέτρεπε ένα προχώρημα της συνείδησης του σύνολου των εργατών (ή τουλάχι­στον της πλειοψηφίας τους) χωρίς να χρειάζεται ή να μπαί­νει πρόβλημα κάποιου επόμενου βήματος, κάποιου ξεχωρίσματος μιας σημαντικής πρωτοπορίας. Μπορούμε νά πούμε ότι οι ερ­γάτες του Πίτσου ήταν ΣΑ ΣΥΝΟΛΟ μια εργατική πρωτοπορία για όλο το εργατικό κίνημα. Μέσα σε συνθήκες που στα υπό­λοιπα εργοστάσια αυξάνονταν η εντατικοποίηση, οι απολύσεις, κλπ., ο Πίτσος φάνταζε σα μια όαση αυξημένης εργατικής εξουσίας και δικαιωμάτων. Έτσι, με βάση τις συνολικές συνθήκες της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος, δεν υπήρχε καμιά ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ για κάποιο βήμα παραπέρα.
Γι’ αυτό το λόγο και η άκρα αριστερά του εργοστάσιου, που προχωρούσε τις προβληματικές ενός νέου προχωρήματος στον Πίτσο, πάλη ενάντια στην ιεραρ­χία, άρνηση της εντατικοποίησης, παρόλο που κατόρθωνε νά συσπειρώνει λίγους εργάτες στην αντίθεση με την ταχτική του σωματείου συνεργασίας με τη διεύθυνση του εργοστάσιου, δε μπορούσε ΑΚΟΜΑ να μαζικοποιηθεί, και πολλές φορές βρέθηκε απομονωμένη. Γιατί αυτά που είχε να προτείνει φάντα­ζαν στα μάτια της μάζας των εργατών σαν εξαιρετικά προχωρημένα πράγματα, σαν παραμύ­θια μπροστά στην πραγματικό­τητα του σύνολου του εργατι­κού κινήματος.
Επιπλέον και το ΕΞΩ από το εργοστάσιο, δηλαδή η γενι­κή πολιτική κατάσταση, δεν ευνοούσε μια τέτοια συνειδητο­ποίηση. Ακόμα περισσότερο μάλιστα που η συνείδηση ενός ισχυρού και μεγάλου σωματείου ΜΕΣΑ στο εργοστάσιο δεν δημιουργούσε την ΑΝΑΓΚΗ για την αναφορά προς τα ΕΞΩ. Ο καθέ­νας που ψάχνει για κάτι ΕΞΩ από το χώρο του, έξω από την δουλειά του, το κάνει μόνο όταν νοιώθει ότι το ΜΕΣΑ δεν αρκεί, δε μπορεί να τον καλύ­ψει. Και οι εργάτες του Πί­τσου ένοιωθαν πως ήταν τόσο δυνατοί μέσα, ώστε η εξωτερική τους πολιτικοποίηση δεν ξεπέρναγε μια απλή στροφή προς τα αριστερά και μια αφηρημένη αναφορά στα αριστερά κόμματα.
Έτσι, τους «εξτρεμιστές» μέσα στο εργοστάσιο, οι εργάτες τους εκτιμούσαν, τους θεωρούσαν πρώτους στους αγώνες, τους πιο αλύγιστους υπερασπι­στές των εργατικών δικαιωμά­των αλλά (δεν έβλεπαν το λόγο για τον οποίο θα πήγαιναν μα­ζί τους. Η στάση τους αυθόρμητα ήταν: «Μας χρειάζονται και οι εξτρεμιστές αλλά μας χρειάζεται και μια ρεφορμιστική διοίκηση πού, έστω κάτω από πιέσεις, τελικά εξασφαλίζει τα δικαιώματα και τις κα­ταχτήσεις μας».
Αυτή η κατάσταση, της ύ­παρξης μιας «μαζικής πρωτοπο­ρίας» και της αδυναμίας να δημιουργηθεί μια πρωτοπορία άλ­λου τύπου, επρόκειτο να μπει σε κρίση μόνο μέσα από την ΗΤΤΑ. Έπρεπε να φανεί, μέσα από την απεργία, το τι μπορεί να δώσει μια ρεφορμιστική ηγεσία, να φανεί το τι σημαίνει η απομόνωση από το υπόλοιπο εργα­τικό κίνημα, να φανεί ο ρόλος των κομμάτων και των παρατά­ξεων, για να αρχίσουν να μπαίνουν τα πρώτα ερωτήματα. Μόνο μέσα από την αντίθεση, μόνο μέσα από την αντιμετώπιση άλυ­των άμεσα προβλημάτων, μπορούν να μπουν οι βάσεις για το πέ­ρασμα σ’ ένα ανώτερο επίπεδο.
Και πραγματικά άρχισε πια να μπαίνει ένας άλλος προβλη­ματισμός. Για πρώτη φορά φά­νηκε τι σημασία είχε η αντιμετώπιση των απεργοσπαστών και τι ρόλο έπαιξε η διοίκηση. Φά­νηκε τι σημασία είχε η σύνδε­ση με το υπόλοιπο εργατικό κίνημα και τι ρόλο παίζουνε τα κόμματα. Έτσι, οι εργάτες που στην αρχή βλέπανε τους βουλευτές σαν πολύ συμπαθητικά άτομα, που έρχονται να τους βοη­θήσουν, στο τέλος λέγανε: «Γιατί δε μας δίνουν το μισό τους μισθό»! Απόχτησαν συνείδηση λίγο για το ρόλο του βουλευτή Απέναντι στις «παρατάξεις» και τα κόμματα, η θέση τους ήταν «Τι τις θέλουν τις συγ­κεντρώσεις στο  Ακροπόλ και δεν έρχονται εδώ πέρα; Τι τον κάνουν αυτό τον κόσμο πού κα­τεβάζουν;» Πριν, όλα αυτά τα πράγματα τους ήταν ξένα. Τώρα άρχισαν να μπαίνουν στο νόημα.
Και αυτό το πάρσιμο συνεί­δησης πάει παραπέρα. Πάει παραπέρα μέσα από την αντιμετώ­πιση των νέων συνθηκών δουλειάς μπρος στις οποίες βρί­σκονται. Πηγαίνουν στα άλλα εργοστάσια, σε άλλες δουλειές και εκεί ή τους διώχνουν αμέσως μόλις ακούνε Πίτσο, ή όπου δουλεύουν αρχίζουν αμέσως τις διαμαρτυρίες, τις φωνές (μάλιστα, σε δυο-τρεις περιπτώσεις κιόλας άρχισαν και κινητοποιήσεις των υπόλοιπων εργατών. Οι εργάτες του Πίτσου που έ­φτασαν στο «Κλειστό το Ντα­χάου», στο «Βία στη βία των αφεντικών», σ’ ένα επίπεδο πά­λης δηλαδή που ξεπερνάει το παλιό εργατικό κίνημα, ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΟΥΝ αυτή την άλλη πραχτική τους ΜΕΤΑ, μετά την ήττα.
Τώρα, τουλάχιστον για ένα κομμάτι των εργατών, μπορεί να γίνει εκείνο το ιδεολογικό άλμα που θα τους οδηγήσει παρα­πέρα. Φυσικά, για τους περισ­σότερους, σχεδόν όλους, έξω πια από τον Πίτσο.
ΜΕΡΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Ο αγώνας του Πίτσου ήταν ταυτόχρονα το κύκνειο άσμα της φάσης του εργατικού κινήματος «δημιουργία εργοστασιακού σωματείου» και από την άλλη το προϊδέασμα μιας άλλης πραχτικής, μιας άλλης φάσης.
Φάνηκε ξεκάθαρα απ’ αυτόν τον αγώνα πως το εργατικό κίνημα φτάνει αυθόρμητα μπρος στην αναγκαιότητα άλλων πραχτικών, που να ανταπο­κρίνονται στις σημερινές συνθήκες του αγώνα, ενώ από την άλλη η μορφή πού είχε το εργοστασιακό εργατικό κίνημα δεν μπορεί να εκφράσει αυτήν την αναγκαιότητα. Όταν δηλαδή χρειάζονται αγώνες που για να νικήσουν έχουν ανάγκη:
α. Από ένα επίπεδο οργάνωσης και συνείδη­σης που να ξεπερνάει την παλιά μορφή, δηλαδή τη διοίκηση που κάνει ότι θέλει, που κάνει τις διαπραγματεύσεις και τον αγώνα, ενώ οι εργάτες απλά συμμετέχουν σε μια απεργία, που γίνεται σχετικά «ήσυχα», χωρίς να μπορούν να αντιμετωπίσουν την αστυνομία ή τους απεργοσπάστες.
Σήμερα χρειάζεται κι’ έχει φανεί, ανώτερο επίπεδο συμμετοχής των εργατών, πάει να πει και άλλο επίπεδο ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ. Κι’ αυτό είναι δεμένο και με την μορφή των αγώνων. Δεν μπορείς να νικήσεις σήμερα με την παραδοσιακή απεργία . Μόνο με μια διαρκή πάλη, έναν ανταρτοπόλεμο στο εργοστάσιο, που δεν αφήνει στιγμή ήσυχο το αφεντικό, μόνο με απεργίες που ξεπερνάνε την παραδοσιακή τους ησυχία και χτυπάνε σκληρά το αφεντικό και τους λακέδες του. Αυτές οι πραχτικές, που εμφανίστηκαν στον ΙΙίτσο, αλλά μόνο εμφανίστηκαν, απαιτούν άλλη οργάνωση, δεν αρκεί το σωματείο με τη μορφή που είχε Δεν αρκεί ένα σωματείο δεμένο απ’ τον 330 και την «νομιμότητά» του, που λειτουργεί σαν κε­φάλι και σώμα χωριστά. Χρειάζεται οργάνωση των εργατών, στη γραμμή, σε μικρή ομάδα πού κάνει συγκεκριμένες δουλειές, συνολικά με κέντρο τη Συνέλευση. Και οι εργάτες του ΙΙίτσου δεν αποτελούν ένα υπόδειγμα είναι γιατί αυτά τα χρόνια προχώρησαν προς μία τέτοια πραχτική ανταρτοπόλεμου, γιατί στην τελευταία απεργία τους ξεκίνησαν νέες πραχτικές. Όμως αυτό μένει μισό γιατί δεν κατόρθωσε νά ξεπεράσει την παλιά οργανωτική δομή και άρα την παλιά ηγεσία. Και φυσικά δεν ήταν δυνατό ένα εργοστάσιο μόνο του, πού ήταν ήδη εξαιρετικά προχωρημένο, να λύσει, να δώσει έτοιμη τη λύση γι’ αυτά τα προβλήματα. Το ζήτημα πάντως είναι ότι η βάση για μία τέτοια αλλαγή υπάρχει μια και οι νέες πραχτικές εμφανίστηκαν σε μαζικό επίπεδο στον Πίτσο.
β. Το δεύτερο αποφασιστικό στοιχείο είναι η ανάγκη πλατύτερης ενότητας του εργατικού κινήματος. Πάει να πει πώς πια δεν αρκεί το κάθε εργοστάσιο να κατεβαίνει μόνο του σε απεργία, και νά παλεύει απομονωμένο. Πια χρειάζεται να αρχίσει να υπάρχει κάποιο εργατικό μέτωπο, απέναντι στο μέτωπο που ήδη έχουν φτιάξει τ’ αφεντικά. Το εργατικό κίνημα δεν μπορεί να τα βγάζει πέρα μένοντας κομματιασμένο.
Πως γίνονται αυτά τα βήματα, βήματα που αφορούν μια ολόκληρη ιστορική περίοδο;
Και εδώ μπαίνουν τα προβλήματα. Μέσα στο εργατικό κίνημα δεν υπάρχει σήμερα μια τέτοια πρωτοπορεία που να μπορεί να απαντήσει σ’ αυτά τα δυο προβλήματα. Γιατί όπως φάνηκε και στον Πίτσο, για νά μπορέσει μια νέα πραχτική, μία νέα τάση να γίνει ηγεμονική, χρειάζεται παρέμβαση μιας κάποιας εργατικής πρωτοπορίας. Με τον ίδιο τρόπο που μερικά χρόνια πριν υπήρξε μια πρωτοπορεία εργατών ικανή να ξεκινή­σει την οικοδόμηση των εργοστασιακών σωματείων.
Το ίδιο και σε ακόμα μεγαλύτερη έκταση, ισχύει και για την ενοποίηση, του εργατικού κινήματος, που είναι ένα καθήκον που απαιτεί ακόμα περισσότερα πράγματα.
Έτσι ενώ, κι’ αυτό είναι το δίδαγμα του Πίτσου, υπάρχουν μέσα στην εργατική τάξη τάσεις και ανάγκες μιας νέας πραχτικής, αυτές δεν έχουν μεταβληθεί σε μια συνειδητή πραχτική και κατεύθυνση. Λείπει δηλαδή μια σχετικά ομοιογενοποιημένη εργατική πρωτοπορεία. Κ αυτό έχει φανεί γενικώτερα ενώ στους τελευταίους αγώνες έχουν αρχίσει να μπαίνουν όλο και καινούργια, ποιοτικά, αιτήματα (συνθήκες δουλειάς, ατυχήματα κλπ.), όμως αυτή η αλλαγή δεν έχει εκφραστεί ακόμα και στο επίπεδο μιας συνειδητής κατεύθυνσης. Το αποτέλεσμα είναι η ήττα αυτών των κινητοποιήσεων (Αμιαντίτ στην Πάτρα, Πετζετάκις κλπ.).
Είναι απλό και εύκολο να πούμε. Θα πρέπει να παλαίψουμε για να γίνει. Πάει να πει να προωθήσουμε και να προπαγανδίσουμε νέες πραχτικές και την αναγκαιότητά τους, να προετοιμάσουμε το έδαφος για μια νέα φάση.
Όμως αυτό δεν αρκεί. Δεν αρκεί να πεις: Κάποτε το κίνημα θα φτάσει ως εκεί, και εγώ βοηθάω. Για να μπορέσεις να επιταχύνεις τη διαδικασία θα πρέπει με βάση την πραγματικότητα να γίνει μια σωστή επιλογή για τον κύριο χώρο, και κατεύθυνση της παρέμβασης.
Δηλαδή η εμφάνιση και η μαζικοποίηση πραχτικών στο εργοστάσιο δεν περνάει μόνο και πάντα μέσα από το ίδιο το εργοστάσιο. Περνάει πολύ συχνά ΕΞΩ απ’ αυτό, από την γενική πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα.
Κι’ ας το δούμε πιο συγκεκριμένα.
Η αναγκαιότητα της πάλης και της οργάνωσης στο εργοστάσιο είχε φανεί και στη διχτατορία και είχαν γίνει αρκετές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση.
Όμως ακριβώς από την έλλειψη μιας πρωτοπορίας – σχετικά μαζικής – μέσα στο εργοστάσιο, αυτό δεν μπόρεσε να γίνει. Μπόρεσε νά γίνει μόνο μερικούς μήνες μετά τη μεταπολίτευση.
Κι’ αυτό γιατί σ’ ένα πολιτικό κλίμα, που άρχισε από το Πολυτεχνείο και που κορυφώθηκε μετά τη μεταπολίτευση μπόρεσαν να διαμορφωθούν τόσο οι γενικώτερες πολιτικές πρωτοπορείες, όσο και οι συγκεκριμένες εργατικές και εργοστασιακές, που μπόρεσαν να δώσουν την ώθηση για το ξεκίνημα στο εργοστάσιο, μέσα σ’ ένα γενικό πολιτικό κλίμα πού έκανε δυνατή την πρωταρχική οργάνωση και πάλη.
Σήμερα όταν ΜΕΣΑ στα εργοστάσια δεν είναι διαμορφωμένες αυτές οι νέες πρωτοπορείες που χρειάζονται για μια νέα φάση αγώνα, θα είναι ουτοπικό να περιμένουμε πως η ανάπτυξη του κινήματος θα περάσει αυτόματα μέσα από τη δουλειά στο εργοστάσιο και μόνο.
Σήμερα μια νέα εργατική πρωτοπορεία χρειάζεται για να διαμορφωθεί, το χρειάζεται πολύ περισσότερο απ’ ότι τα προηγούμενα χρόνια, χρειάζεται επιτακτικά και το ΕΞΩ από το εργοστάσιο.
Χρειάζεται την ανάπτυξη εκείνου του γενι­κού πολιτικού και κοινωνικού κινήματος, πού θα επιτρέψει την ταχύτερη διαμόρφωση αυτών των πρωτοπορειών μέσα σε μια αντικαπιταλιστική ιδεολογία, που θα δώσει ΑΥΡΙΟ απάντηση και στο πρόβλημα της ανάπτυξης ενός ΝΕΟΥ κινήμα­τος μέσα στα εργοστάσια.
Σήμερα οι εργατικές πρωτοπορείες, περνάνε μέσα από την Αγία Βαρβάρα μέσα από την άρνηση του αστικού σχολείου, μέσα από τα γενικά κοινωνικά κινήματα, περνάνε μέσα από τη δια­δήλωση, τον άλλο τρόπο διασκέδασης ακόμα περνάνε μέσα απ’ τη γειτονιά, τη δουλειά στη γειτονιά, μέσα τελικά κι’ από τη γενική πολιτική πάλη, στον ίδιο βαθμό τουλάχιστο με την Αμιαντίτ, τον Πετζετάκι, τον Πίτσο.
Φυσικά ταυτόχρονα δεν παύουν νά εκφράζονται στους χώρους δουλειάς, αλλά μια συνειδητή αντίληψη, ακόμα εκφράζεται ατομικά και μειοψηφικά.
Όμως μόνο ένα κίνημα έμπραχτης κριτικής των γενικώτερων θεσμών της κοινωνίας και του κράτους θα μπορέσει ν’ ανοίξει το δρόμο, να ενισχύσει τις δυνατότητες ΜΕΣΑ στο εργοστάσιο.
Γι’ αυτό όχι μόνο μια γενική πολιτική δρα­στηριότητα αυτού του τύπου του κινήματος της νεολαίας π.χ., ανοίγει το δρόμο και για το εργατικό κίνημα, αλλά από τα σήμερα η προσπάθειά μας θα πρέπει να στραφεί στην συμμετοχή ήδη στοιχείων της εργατικής τάξης και ειδικά της νεολαίας σ’ αυτό το κίνημα, δουλειά προπαγάνδας και προετοιμασίας σε σχέση με τις γενικώτερες ανάγκες.
Ενώ παράλληλα θα πρέπει νά συνεχίζεται η προπαγάνδιση και η προώθηση μέσα από το εργοστάσιο αυτών των νέων αναγκαιοτητών.
Πάντως χωρίς ένα νέο πολιτικό – ιδεολογι­κό κίνημα – συνολικώτερο – η διαδικασία στο χώρο του εργοστάσιου θα πάει πολύ αργά.
Ο Πίτσος τελικά κλείνοντας οριστικά μια παλιά φάση, γεννιώντας τα πρώτα έμβρυα μιας νέας, μας βάζει μπρος το πρόβλημα της συνέχει­ας. Από που θα περάσει; και πιστεύουμε πως η απάντηση είναι καθαρή. Την δίνει ήδη η πραγματικότητα:
Με στήριγμα πάντα την πραγματικότητα του εργοστάσιου προωθώντας ακόμα εκείνους τους αγώνες που συνεχίζουν να γίνονται, προωθώντας τις πρωτοπόρες πραχτικές ΜΕΣΑ στο εργοστάσιο (κι άρα όχι ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ του εργοστάσιου) ανάπτύξη ενός κινήματος έξω απ’ αυτό. Μόνο έτσι μπορεί εκείνο το θεμελιακό στοιχείο που έλειπε από τα 5 χρόνια αγώνων, δηλαδή το δέσιμο του εργοστάσιου με το έξω, να πραγματωθεί. Κι’ αυτό σήμερα είναι ανάγκη.
Ο Πίτσος είναι το όριο της παλιάς φάσης.

ΠΗΓΗ: http://ardin-rixi.gr/archives/8788

Τρίτη, 9 Μαΐου 2017

Η νέα μπαταρία της Tesla για αποθήκευση ενέργειας στο σπίτι

Powerwall: Η νέα μπαταρία της Tesla για αποθήκευση ενέργειας στο σπίτι

Ο ιδρυτής της αμερικανικής Tesla, Ίλον Μασκ, έκανε πράξη την υπόσχεσή του και παρουσίασε τη νέα μπαταρία μέσω της οποίας φιλοδοξεί να κάνει πράξη την αποθήκευση ενέργειας σε κάθε σπίτι και επιχείρηση.
Η νέα οικιακή μπαταρία της Tesla ονομάζεται Powerwall και αποτελεί τη νέα πρόταση της, ικανή να καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες τους για περίπου οκτώ ώρες. Όπως ανακοίνωσε ο Μασκ, πρόκειται για ένα προϊόν το οποίο «θα μπορούσε να φέρει την επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος καταναλώνει την ηλεκτρική ενέργεια».
Η εταιρεία, ευρέως γνωστή για τα ηλεκτροκίνητα οχήματά της, στοχεύει πλέον στην χρήση της τεχνογνωσίας της με πυρήνα την εκμετάλλευση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και σε άλλους τομείς.
Σύμφωνα με τον Μασκ, η νέα μπαταρία κατοικιών, θα μπορούσε να εγκατασταθεί στα πρώτα σπίτια μέχρι το τέλος του καλοκαιριού. Η μπαταρία θα φορτίζει κατά τη διάρκεια της ημέρας, αποθηκεύοντας ηλιακή ενέργεια από φωτοβολταϊκά πάνελ ή άλλες πηγές ανανεώσιμης ενέργειας, την οποία θα προσφέρει αργότερα σε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις. Ακόμα όμως και αν δεν διαθέτει κάποιος φωτοβολταϊκά, η μπαταρία είναι σε θέση να αποθηκεύει ενέργεια κατά τις ώρες που το ρεύμα είναι φθηνό (π.χ. βράδυ) και να τις διοχετεύει στο σπίτι στις ώρες αιχμής που το ρεύμα είναι ακριβό.
Η μπαταρία μεγέθους περίπου ενός τετρ. μέτρου, μπορεί, κατά την εταιρεία, να εγκατασταθεί εύκολα τόσο σε εξωτερικούς, όσο και σε εσωτερικούς χώρους της κατοικίας ή του γραφείου. Η Powerball αξίας 3.000 δολαρίων (δηλαδή περίπου 2.670 ευρώ) είναι ικανή να προσφέρει ενέργεια που αγγίζει τις 7 κιλοβατώρες, δηλαδή περίπου το ¼ της ενεργειακής κατανάλωσης ενός μέσου νοικοκυριού.
Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, υπολογίζεται ότι η ημερήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας μιας μέσης κατοικίας φτάνει τις 30 κιλοβατώρες, αριθμός που σε ετήσια βάση εκτοξεύεται στις 10.908 κιλοβατώρες. 
«Σκοπός μας είναι να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές χρησιμοποιούν την ενέργεια. Μπορεί να ακούγεται τρελό, όμως θέλουμε να αλλάξουμε τις υποδομές ηλεκτροδότησης στοχεύοντας σε έναν κόσμο με μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα» υπογραμμίζει ο ιδρυτής της Tesla.
Μέσα στα σχέδια της εταιρείας είναι και η δημιουργία μιας δεύτερης μπαταρίας «έκτακτης ανάγκης» η οποία θα προσφέρει έως και 10 κιλοβατώρες σε περίπτωση διακοπής της ηλεκτροδότησης σε περιοχές που έχουν πληγεί από ακραία καιρικά φαινόμενα.

ΠΗΓΗ;https://energypress.gr/news/powerwall-i-nea-mpataria-tis-tesla-gia-apothikeysi-energeias-sto-spiti

Τρίτη, 2 Μαΐου 2017

Στεγνωτήριο ρούχων ~ Συμβουλές επιλογής & τιμές



-Το πλυντήριό σου, όσες στροφές στυψίματος κι αν διαθέτει, τα ρούχα χρειάζονται άπλωμα στο μπαλκόνι, την απλώστρα ή τα καλοριφέρ κάτι που σημαίνει "ευωδίες" (και τραγούδια α λα Ερατώ -καράβι το φεγγάρι...) στα φρεσκοπλυμένα ρούχα και αφόρητη υγρασία εντός του σπιτιού. Μην ξεχνάμε και το μαρτύριο του σιδερώματος ...




Η λύση είναι φυσικά τα στεγνωτήρια ρούχων. Μέχρι προσφάτως ήταν είδος πολυτελείας, λόγω της μεγάλης αρχικής τους τιμής και του μεγάλου κόστους στην κατανάλωση ρεύματος. Πλέον όμως...


στο εμπόριο κυκλοφορούνε εκατοντάδες προϊόντα για να διαλέξετε αυτό που σας ταιριάζει.

Με ένα στεγνωτήριο, τα ρούχα βγαίνουν αποστειρωμένα, αφράτα και πολύ απαλά -σχεδόν δεν χρειάζονται σιδέρωμα.


Πώς λειτουργεί ένα στεγνωτήριο ρούχων:

Tο στεγνωτήριο ρούχων, που έχει μέγεθος όσο περίπου ένα πλυντήριο, τα υγρά ρούχα μπαίνουν μέσα σε ένα κάδο, είτε από καπάκι που υπάρχει στο πάνω μέρος τους ή από μπροστά (ακριβώς όπως και στα πλυντήρια). Ο κάδος  περιστρέφει τα ρούχα ενώ ταυτόχρονα διοχετεύεται θερμός αέρας. Οι υδρατμοί από τα ρούχα υγροποιούνται και καταλήγουν σε ειδικό δοχείο.


Με συμπυκνωτή αέρα
Ένας συλλέκτης αέρα που βρίσκεται μέσα στην συσκευή, συλλέγει τον υγρό αέρα σε ένα δοχείο (συμπυκνωτής) και από εκεί τον εισάγει στο σύστημα κυκλοφορίας αέρα του στεγνωτηρίου όπου και θερμαίνεται. Ο θερμός πια αέρας εισάγεται στον κάδο με τα ρούχα, μαζεύει την υγρασία και στην συνέχεια επιστρέφει στον συμπυκνωτή ο οποίος παίρνει τον υγρό αέρα τον ψύχει και ακρίβως με την ίδια διαδικασία τον ξαναεισάγει στον κάδο. Το νερό το οποίο μαζεύεται με την συμπύκνωση σε αυτόν τον τύπο στεγνωτηρίων αδείαζει κατευθείαν στην αποχέτευση σε αντίθεση με το είδος εξαγωγής αέρα για το οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω.

Με Αντλία Θερμότητος
Ο αέρας ζεσταίνεται από την αντλία θερμότητος, εισάγεται μέσα στον κάδο με τα υγρά ρούχα, και αφού απορροφήσει την υγρασία επιστρέφει στην αντλία όπου συμπυκνώνονται οι υδρατμοί και ψύχεται ο αέρας για να ξαναζεσταθεί πριν ξαναεισαχθεί στον κάδο. Είναι πιο ακριβά από τα υπόλοιπα αλλά προσφέρουν την μεγαλύτερη εξοικονόμηση ενέργειας.
 

Ποιάς χωρητικότητας στεγνωτήριο να επιλέξω;

Στην αγορά σήμερα υπάρχουνε στεγνωτήρια χωρητικότητας από 6 έως 9 κιλά. Υπόψιν ότι μιλάμε για βάρος κι όχι για όγκο, οπότε εάν βάλετε στο πλυντήριο π.χ. 6 κιλά ρούχα, αυτά όσο και να τα στίψετε, πάλι θα έχουνε υγρασία που ανεβάζει το βάρος τους. Οπότε χρειάζεστε τουλάχιστον ένα 8άρι στεγνωτήριο.

 
Τί τιμές υπάρχουνε σήμερα;

Εδώ τα πράγματα εξαρτώνται από το πορτοφόλι του καθενός. Ελέω ανταγωνισμού και των τεχνολογικά ανώτερων νέων φθηνότερων υλικών, τα στεγνωτήρια είναι πλέον πιο προσιτά από ότι παλαιότερα Το φθηνότερο σήμερα θα το βρείτε στο διαδίκτυο: στεγνωτήριο Indesit 7 κιλών από 270 ευρώ ενεργειακής κλάσης Β.

Οι τιμές μπορεί να φτάσουνε μέχρι και 1500 ευρώ, τα οποία διαθέτουνε πολλά κι εξειδικευμένα προγράμματα, νέες τεχνολογίες και χαμηλή κατανάλωση ρεύματος (ενεργειακή κλάση Α+++).


Τί να αγοράσω τελικά - Να το ψάξω πολύ για την κατανάλωση ενέργειας;

Επειδή ένα στεγνωτήριο ρούχων πλέον αποτελεί σημαντικό εργαλείο για το νοικοκυριό σας, καλό είναι να σκεφτείτε μακροπρόθεσμα την αγορά του:

Παν μέτρον άριστον 

-Μπορεί οι ανάγκες σας, με τον καιρό να αυξηθούν οπότε ένα 6κιλο, μπορεί να μην σας είναι αρκετό.

-Γενικά τα 8 κιλών είναι τα πλέον εμπορικά και φθηνότερα ως μέση λύση.

-Μπορεί ένα 8κιλο Hotpoint Ariston των 330 ευρώ να σας φαίνετε εξαιρετικά καλή επιλογή, όμως η ενεργειακή του κλάση, είναι Β (560kWh/έτος).


Σε περίπτωση που θα χρησιμοποιείτε συχνά το στεγνωτήριό σας, καλό είναι να επιλέξετε ένα μοντέλο ενεργειακής κλάσης Α ή Α++ που ξεκινούν από τα 500 ευρώ (9άρι Candy 256kWh/έτος ή 8άρι Morris με 236kWh/έτος (εν τω μεταξύ στις 14 Οκτωβρίου στο Morris που ανέφερα, η τιμή ανέβηκε χαλαρά κατά 50 ευρώ στα Media Markt).

Επιλέγοντας ένα ακριβότερο σε τιμή αλλά με μικρότερη κατανάλωση σε ρεύμα, θα βγούμε κερδισμένοι σε βάθος χρόνου, ειδικά αν η χρήση του στεγνωτηρίου είναι συχνή, όπως συμβαίνει δηλαδή σε μία τυπική τετραμελή οικογένεια.

Θα κάνετε απόσβεση της διαφοράς των χρημάτων αρκετά γρήγορα μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ.

 
Η κατανάλωση ενέργειας δηλώνεται με γράμματα, όπου «A» σημαίνει πολύ χαμηλή κατανάλωση ενώ υπάρχουν και ανάλογες υποκατηγορίες, για παράδειγμα οι Α+ (-20%) και Α+++ (έως -50%), που σημαίνουν ακόμη χαμηλότερη κατανάλωση κατά 20% έως και 50% αντίστοιχα.
  • τα ενδιάμεσα γράμματα (Β, C κτλ.) φανερώνουν μια κλιμακωτή αύξηση της κατανάλωσης ανάλογα με το γράμμα και την «απόστασή» του από το «Α»
  • το γράμμα «G»  δηλώνει τη μέγιστη κατανάλωση.
Ας δώσουμε σε αυτό το σημείο ένα παράδειγμα για να καταλάβουμε τι σημαίνει και για την τσέπη μας η διαφορά στην κατανάλωση: ένα στεγνωτήριο χωρητικότητας 8 κιλών ενεργητικής κατηγορίας «Β», καταναλώνει περίπου 561kw ρεύματος/έτος. Αντίστοιχα, ένα ίδιας χωρητικότητας στεγνωτήριο, ενεργητικής κατηγορίας «Α++», καταναλώνει 225 kw/έτος, δηλαδή σχεδόν το 1/3  του ρεύματος που «καίει» το πρώτο στεγνωτήριο του παραδείγματός μας!


Συμβουλές από το site της ΔΕΗ για Στεγνωτήριο Ρούχων

 


I
Όνομα/επωνυμία ή εμπορικό σήμα του προμηθευτή του στεγνωτηρίου ρούχων
II
Μοντέλο στεγνωτηρίου ρούχων
           
Τάξη ενεργειακής απόδοσης
          
Ετήσια κατανάλωση ενέργειας (εκφρασμένη σε kWh/έτος)
           
Πληροφορίες για τον τύπο του οικιακού στεγνωτηρίου ρούχων (ανοικτού κυκλώματος κυκλοφορίας αέρα ή με συμπύκνωση υδρατμών)
            
Διάρκεια κύκλου για το τυπικό πρόγραμμα για βαμβακερά με πλήρες φορτίο (εκφρασμένη σε λεπτά ανά κύκλο)
            
Διαβαθμισμένη χωρητικότητα (εκφρασμένη σε kg) για το τυπικό πρόγραμμα για βαμβακερά με πλήρες φορτίο
            
Στάθμη ηχητικής ισχύος κατά τη φάση στεγνώματος για το τυπικό πρόγραμμα για βαμβακερά με πλήρες φορτίο (εκφρασμένη σε dB)

Συγκριτικός Πίνακας

Εξοικονόμηση ενέργειας βάσει της ενεργειακής ταξινόμησης των συσκευών:



O παραπάνω πίνακας παρουσιάζει αναλυτικά την εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται από την αντικατάσταση ενός στεγνωτηρίου ρούχων συγκεκριμένης τάξης ενεργειακής απόδοσης, με στεγνωτήρια ανώτερης τάξης. Για παράδειγμα η αντικατάσταση ενός στεγνωτηρίου ρούχων τάξης ενεργειακής απόδοσης C, με ένα στεγνωτήριο ρούχων τάξης ενεργειακής απόδοσης Α+ οδηγεί σε εξοικονόμηση ενέργειας περίπου 54%, ενώ η αντικατάστασή του με ένα στεγνωτήριο ρούχων τάξης ενεργειακής απόδοσης Α+++, οδηγεί σε εξοικονόμηση ενέργειας περίπου 70%. Τα παραπάνω συγκριτικά ποσοστά  εξοικονόμησης ενέργειας υπολογίζονται βάσει της μέσης τιμής του εύρους του δείκτη ενεργειακής απόδοσης κάθε τάξης. Οι συγκρινόμενες συσκευές πρέπει να έχουν ισοδύναμα λειτουργικά χαρακτηριστικά (π.χ. η διαβαθμισμένη χωρητικότητα των συγκρινόμενων συσκευών να είναι ίδια).




Πότε να αγοράσω το στεγνωτήριο;

Οι περισσότεροι έμποροι, πουλάνε με άτοκες δόσεις, ενώ οι τιμές στις περιόδους των εκπτώσεων, μπορεί να μειωθούν, οπότε εάν είστε με το δάκτυλο στη σκανδάλη, θα γλιτώσετε περισσότερα χρήματα για την απόκτηση ενός στεγνωτηρίου ρούχων (και με το δάκτυλο στο enter μπορείτε να πετύχετε ακόμη καλύτερες τιμές).


Τέλος, υπάρχει και η μέση λύση, των συσκευών 2 σε 1, ενός πλυντηρίου-στεγνωτηρίου για όσους θέλουνε να ανανεώσουνε το στόλο τους ή δεν έχουνε χώρο στο σπίτι τους. Σε αυτήν την περίπτωση το βάρος πλύσης είναι πάντα μεγαλύτερο κατά 2 κιλά από το βάρος στεγνώματος. Παίρνεις δηλαδή 8άρι στην πλύση, το οποίο έχει δυνατότητα στεγνώματος 5 ή 6 κιλά. Δεν κερδίζεις σε ενέργεια μιας και ο κύκλος πλύσης μπορεί να είναι 350kWh, και να έχει +600kWh στο στέγνωμα.

Η ενεργειακή απόδοση είναι αυτή δύο ξεχωριστών συσκευών. Επίσης μπορεί ο κατασκευαστής να αναγράφει ενεργειακής κλάσης Β, αλλά διαπιστώνεις ότι για το πλύσιμο έχει ενεργειακή κλάση Α και στο στύψιμο ενεργειακή κλάση C, βάλε και το στέγνωμα... -θα σε έρθει λογαριασμός ΔΕΗ και θα κλαις-.



***Δεν το γνωρίζω από προσωπική εμπειρία, αλλά έχουνε αναφερθεί ουκ ολίγα παράπονα, ότι μετά το στέγνωμα σε πλυντήριο-στεγνωτήριο, τα ρούχα μυρίζουν σαν καμμένο λάστιχο.




Extra συμβουλές: 

-Υπόψιν ότι υπάρχουνε ειδικές βάσεις σύνδεσης (κοστίζουν από 20 ευρώ) για να τοποθετήσετε ένα στεγνωτήριο πάνω από το πλυντήριό σας και να κερδίσετε χώρο.

-Καλό είναι το στεγνωτήριο να βρίσκεται σε δωμάτιο που διαθέτει παράθυρο ή ακόμη και στο μπαλκόνι...

-Να στίβετε στις maximum στροφές στο πλυντήριο τα ρούχα πριν τα βάλετε στο στεγνωτήριο. Θα κερδίσετε χρόνο και φυσικά ενέργεια.

-Να επιλέγετε (εννοείται) το κατάλληλο πρόγραμμα ανάλογα με τα υφάσματα που θα στεγνώσετε και να μην βάζετε διαφορετικά είδη μαζί στο στεγνωτήριο.


Εσείς ακόμη απλώνετε τη μπουγάδα;

Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

ΑΡΧΑΙΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΕΓΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΜΕ ΣΚΥΡΟΚΟΝΙΑΜΑ


Τόρνοι, χυτεύσεις, πρότυπα προδιαγραφών, ελικοειδή πλυντήρια. 
Tεράστια η ανάπτυξη τής μεταλλοτεχνίας στην αρχαία Αθήνα.


 
Η αρχαία μεταλλοτεχνία, αποτελεί το τέλος μιας δύσκολης διαδρομής, που ξεκινάει από τα μεταλλεύματα, για να καταλήξει στα μέταλλα. Η χρήση των μετάλλων στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, στην ανάπτυξη και στην πρόοδο του πολιτισμού υπήρξε αποφασιστική.

              Ένας πολύ σημαντικός τομέας είναι η τέχνη της χύτευσης. Τα χυτά χάλκινα αγαλμάτια της μινωικής Κρήτης, του 20ου μέχρι και του 16ου αιώνα π.Χ., τα γνωστά μινωικά ειδώλια, που εκτίθενται στο Μουσείο Ηρακλείου, αποτελούν δείγματα εξαιρετικής τέχνης, αλλά και υψηλής τεχνολογίας. Σημειωτέον, ότι όλα είναι συμπαγή, εκτός από το αγαλματίδιο μιας όμορφης κόρης, που το κάτω τμήμα του ενδύματός της είναι κοίλο. Αυτό σημαίνει ότι είχαν χρησιμοποιήσει μία προηγμένη τεχνολογία.





Στην επιγραφή του 4ου αι. π.Χ. από το μουσείο Ελευσίνας αναγράφεται ένα από τα αρχαιότερα ευρωπαϊκά πρότυπα και περιέχει τις προδιαγραφές για τη σύνθεση των μπρούτζινων συνδέσμων, που θα έμπαιναν ανάμεσα στους σπονδύλους των κιόνων της Φιλώνειας Στοάς (Β. Βαρουφάκη: «Αρχαία Ελλάδα και ποιότητα».)

    Ως εφευρέτες της χύτευσης κοίλων αγαλμάτων φέρονται οι γλύπτες και αρχιτέκτονες της Σάμου, Ροίκος και Θεόδωρος, οι δημιουργοί του ναού της Ήρας.
            Η χρήση του τόρνου ήταν επίσης διαδεδομένη για την κατασκευή εργαλείων, όπλων, οικιακών σκευών, αλλά και έργων τέχνης.
            Εντύπωση προκαλεί η δημιουργία αγγείων με ανάγλυφες παραστάσεις, όπως είναι ο κρατήρας του Δερβενίου. Στην εικονιζόμενη επιγραφή της Ελευσίνας αναφέρεται ανάμεσα στα, άλλα ότι οι πόλοι των συνδέσμων ανάμεσα στους σπονδύλους των κιόνων της Φιλώνειας Στοάς, θα έπρεπε να «τορνευτούν κατά το παράδειγμα», δηλαδή σύμφωνα με κάποιο δείγμα.

 
Πλυντήρια μεταλλεύματος
           
    Το κύριο μέσο για την παραγωγή του αργύρου στην Λαυρεωτική κατά τους κλασικούς χρόνους ήταν το πλυντήριο του μεταλλεύματος. Τα μεταλλοφόρα κοιτάσματα της περιοχής του Λαυρίου ήταν κατά κανόνα ανάμεικτα, δηλαδή σιδηρούχα, ψευδαργυρούχα, χαλκούχα κ.λ.π., αλλά οι μεταλλευτές, επειδή αναζητούσαν κυρίως τα μέταλλα που περιείχαν αργυρούχο μόλυβδο, δηλαδή γαληνίτη και κερουσίτη, για να τα ξεχωρίσουν από το εξορυχθέν μετάλλευμα, τα άλεθαν σε μύλους μέχρις ότου οι κόκκοι τους να αποκτήσουν διάμετρο 0,001 μ. ή και μικρότερη.


Ορθογώνιο πλυντήριο μεταλλεύματος τύπου Ι. («Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία», Τεχνόπολις Δ.Α., 2002, κατασκευή: Γ. Λιβανός, Τεχνικό Μουσείο Θεσσαλονίκης).

Εν συνεχεία, τα έφερναν στο ορθογώνιο πλυντήριο μεταλλεύματος Τύπου Ι και εκεί μέσα σε ειδικές πήλινες λεκάνες, που τις κινούσαν για λίγο κυκλικά και έντονα το νερό παρέσερνε τους κόκκους όλων των άλλων συστατικών του μεταλλεύματος, επειδή ήταν ελαφρότεροι και άφηνε στον πυθμένα τους μόνον τους κόκκους του αργυρούχου μολύβδου (δηλαδή του γαληνίτη ή του κερουσίτη), που ήταν οι βαρύτεροι απ’ όλους. Οι παρασυρόμενοι κόκκοι των ελαφρών συστατικών αιωρούνταν μέσα στο νερό. Ακολούθως άδειαζαν με προσοχή το νερό της κάθε λεκάνης μέσα στην δεξαμενή του πλυντηρίου τους δε κόκκους του αργυρούχου μολύβδου που είχαν κατακαθίσει στον πυθμένα της τους άπλωναν στο στεγνωτήριο του πλυντηρίου για να στεγνώσουν.


Πλυντήριο μεταλλεύματος τύπου ΙΙ
(Κ. Κονοφάγου: «Αρχαίο Λαύριο», Τ.Ε.Ε., Αθήνα, 1980.)

Ο κύριος σκοπός του πλυντηρίου ήταν ο περιορισμός σε μεγάλο βαθμό της κατανάλωσης του νερού κατά τον καθαρισμό του μεταλλεύματος από τα μη χρήσιμα συστατικά του. Επινοήθηκε δε στην Λαυρεωτική, επειδή ακριβώς η περιοχή αυτή ήταν σχεδόν άνυδρη. Η χρήση του πλυντηρίου άρχισε εκεί πιθανότατα κατά τα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα και αποτέλεσε σταθμό στην εκμετάλλευση της περιοχής, επειδή επέτρεψε στους μεταλλευτές να εκμεταλλεύονται πλέον και τα κοιτάσματά της, που ήταν φτωχά σε αργυρούχο μόλυβδο. Το μεγαλύτερο μέρος του ορυκτού πλούτου της Λαυρεωτικής, αποτελούνταν από παρόμοια φτωχά κοιτάσματα, τα οποία έως τότε δεν ήταν εκμεταλλεύσιμα.

Κονίαμα σε μεγάλη δεξαμενή αρχαίου πλυντηρίου.


Κονιάματα στεγανοποίησης δεξαμενών και πλυντηρίων.

Τα κονιάματα στεγανοποίησης των δεξαμενών και των πλυντηρίων έχουν προκαλέσει το θαυμασμό των επισκεπτών και μελετητών του Λαυρίου. Πράγματι, μένει κανένας κατάπληκτος από το γεγονός, ότι ακόμα και σήμερα, οι αρχαίες δεξαμενές κρατούν το νερό με στεγανότητα.

Το αδιάβροχο κονίαμα δεξαμενών και πλυντηρίων αποτελείται από ένα σκυροκονίαμα και πάνω σ’ αυτό από ένα λεπτότατο ειδικό κοκκινωπό επίστρωμα. Το σκυροκονίαμα πιάνει στο υπόβαθρο χάρις και σε εγκοπές, που γίνονται προηγουμένως.

Ελικοειδή πλυντήρια

            Ο Καθηγητής κ. Κ Κονοφάγος παρατήρησε το πρώτο ελικοειδές πλυντήριο το 1965 στην θέση «Μεγάλα Πεύκα». Εντοπίσθηκαν στην Λαυρυωτική άλλα δυό ελικοειδή πλυντήρια, ένα στην θέση Δημολιάκι και ένα στην θέση Μπερτσέκο. Τα ελικοειδή πλυντήρια ήταν μεταγενέστερα των επιπέδων, είχαν μεγάλο μήκος και εύκολη ανακυκλοφορία του νερού. Ήταν ειδικά πλυντήρια μικρής παραγωγής, αλλά καλής μεταλλικής απόδοσης για φτωχά μεταλλεύματα που ήταν ψιλά η έπρεπε να τριβούν πολύ ψιλά.

Αναπαράσταση της λειτουργίας ελικοειδούς πλυντηρίου στο Δημολιάκι.

Μετά τους μηδικούς πολέμους και για τα επόμενα πενήντα χρόνια που ακολούθησαν, η Αθήνα παρουσιάζει τεράστια οικονομική άνοδο, ευημερία και πολιτιστική ανάπτυξη. Το αθηναϊκό νόμισμα είναι παντού δεκτό διευκολύνοντας τις εξαγωγές.
Τα μεταλλεία ανήκαν στο Κράτος, αλλά τα επιφανειακά εδάφη, όπως και οι μεταλλουργικές εγκαταστάσεις, που χτίζονταν πάνω σ’ αυτά (δεξαμενές, πλυντήρια, καμινείες) ήταν ιδιωτικά. Υπάρχουν «πωλητήρια συμβόλαια», διαρκείας τριών ετών για τα «εργάσιμα μεταλλεία» και επτά έως δέκα ετών για τα «συγκεχωρημένα», όπως λέει ο Αριστοτέλης (Αθ. Πολιτ. 47-3). Στην εποχή του Καλλίστρατου, ίσως και πιο πριν όμως, συστηματοποιήθηκαν οι νόμοι που είχαν σχέση με τα μεταλλεία.

Κοιλότητες ελικοειδών πλυντηρίων.
(Παράσταση στο χώρο.)

     Δεν υπάρχει πολιτισμός, χωρίς οικονομική ανάπτυξη και κυκλοφορία χρήματος. Υπάρχει όμως, μια ουσιώδης και τεράστια διαφορά στην αρχαία αθηναϊκή πολιτεία, όσον αφορά στην αντίληψη περί χρήματος, καθώς και στην αντίληψη για την χρήση και την διανομή του, που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την σημερινή καταναλωτική κοινωνία των «διαπλεκομένων».
     Το Λαύριο με τα μεταλλεύματά του, ήταν η καρδιά της Αθήνας, που χτυπούσε ρυθμικά, ενώ οι δρόμοι του, που οδηγούσαν στην πρωτεύουσα, έμοιαζαν με ανθρώπινες αρτηρίες που μετέφεραν ένα αδιάκοπο κύμα εφοδίων και πολύτιμων υλικών, που παρήγαγαν ευημερία και πλούτο. (A. Pέτoυλα).